ARADA BİR YER

Hüsn ve Aşk...

2012-02-03T18:53:00.002+02:00

Bazıları maşuk doğar, bazıları âşık.

Zaten kıyamet bundan kopar. Daha doğrusu kıyamet bir süre sonra aktörlerin rolleri değişmek istemesinden kopar. Hayır, hayır aktörlerin dediysem yanlış anlaşılmasın. Maşuğun rolünden vazgeçmeye yanaştığı Divan edebiyatında hiç görülmez de belki dünya tarihinde nadir örnekleri vardır. Bilmiyorum, aramak görmek lazım lakin benim buna gücüm yok. Ben kendi rolüme odaklanmak istiyorum: âşık.

Bütün mesele şu: âşıksan âşıklığını bileceksin. Gayri yolu yok. Nedir bu? Uzaktan seyredecek, çağırınca gideceksin. İstediği zaman, istediği gibi, istediği kadar seveceksin, isteği geçince geldiğin yere dönmeyi becereceksin. Sevmekten zevk alacak, sevilmene müsaade verildiği için şükredeceksin.

Bunlarda bir sorun yok bence. Hepsini tek tek, noktasına virgülüne yapıyorum. Gel gelelim hayvan-ı beşer, id-ego-süperego üçlemesinden ibaret. İd'i böyle beslesem de ego ve süperego bu açlığa fazla dayanamıyor. Hiç beklenmedik bir anda, gidişattaki mini minicik bir aksaklıkta arıza veriyor. Bütün arızalarına mantıkî esbab-ı mucizeler icat etse de sanırım aslında zaman zaman o da maşukluğa özeniyor, az biraz sevilmek istiyor ya da tam da o arızanın çıktığı alanda sevilmiş olduğuna dair bir emare arıyor. Bu emare, elbette, hastalıklı âşık zihninin saplantılı bir tutumla belirlediği tekil bir hareket, söz, bakış vs. olduğu için aksine asla ve kat'a ikna olmuyor. Sonra yaralandığını düşünüyor, oturup ağlıyor, kırılıyor, inciniyor vs.

Neyse, git üstüne kalın bir şeyler giy. Daha fazla üşütme!

Madde

2012-01-27T23:46:00.000+02:00

Definition: Matter is anything that has both mass and volume (occupies space).

Meali: Kütlesi ve hacmi olan (uzayda yer kaplayan) her şey maddedir.

Ayrılık ya da ölümden sonra geriye kalan kişide oluşan boşluk duygusunun çok sevmekle, çok özlemekle, gidenin biricik olmasıyla, kalanın aşırı duygusallığı, aradaki bağın derinliğiyle bir ilgisi olmadığına karar verdim. Gidenin hacmi ve kütlesi olan bir madde olduğundan hareketle bütün mesele, sizin uzayınızda kapladığı alanla ilgili. Hacmi, yani kapladığı alan ne kadar büyükse siz de oluşan hissiyat da o kadar güçlü oluyor.

Daha sonra hayatınıza girenlerin bu boşluğu doldurmasını, size "onu" unutturmasını beklemek de mantıksız zannımca. Bence her madde kendi hacminden sorumlu, ancak bir başkasının hacminden geriye kalan boşluğu doldurmakla mesul değil.

Her şey basit bir fizik kuralından ibaret işte.

Acımasız gerçekler...

2012-01-13T01:52:00.004+02:00

1. Teknik olarak aldatıldım.
2. Birinci maddenin bir sonucu olarak terk edildim.
3. Bana tercih edilen kadın benden yaşlı ama benden uzun, ince ve yoga hocası.
4. Boyum 1.5 metre.
5. Bacaklarım çarpık.
6. Kıçım Kafkas tipi.
7. Hayatımın on yılını aynı adamla geçirdim.
8. İki dil çeviriyorum, birini yarım konuşuyorum, birini çeyrek bile konuşamıyorum.
9. Hâlâ kendimi en iyi sadece anadilimde ifade edebiliyorum.
10. Hâlâ kendimi ifade edebildiğimi sanıyorum.
11. Bazen gereğinden fazla konuşup gereğinden fazla anlatıyorum.
12. Hâlâ saçımda bir elin dolaşması fikri beni cezbediyor.
13. Yatakta hükmedilmekten sosyal hayatta eşitlikten hoşlanıyorum.
14. Uzun esmer adamlardan etkileniyorum.
15. Özgüven eksikliğinden muzdaribim.
16. Kedi severim.
17. Sevdiklerimin sevmediklerimi sevmesini kıskanıyorum.
18. Geç parlar, tez sönmem.
19. Unutmam.
20. 17 yaşından beri yanlış saç rengiyle doğduğumu düşünüyorum.
21. İstikrarsız bir ruh durumuna sahibim.
ve daha nicesi...
Yine de hâlâ sevenim var.

10 yıl...

2011-11-02T01:07:00.000+02:00

10 yıl bir insanın hayatına yeterince kök salmak, o yaşamda ayıklanması zor izler bırakmak, beklenmedik zamanlarda ortaya çıkan imlerle açılan yarayı sızlatmak için yeterli bir süredir. Tam 10 yıl... İnsan, ne kadar temizlerse temizlesin, unuttuğu bir köşe bucak hep kalır.

Anımsama

2011-10-17T03:38:00.000+03:00

Kişinin acılarını hatırlatan mekanizmalar dışarıdan öngörülenlerle pek örtüşmez. Hiç ummadığınız sahneler, hiç ummadığınız noktalara isabet eder ciğerinizde. Hazırlıklı olmak deneyimle mümkün olurmuş gibi görünse de bu bir yanılsamadan ibarettir. Zira kişi anımsamaya engel olamaz.

Çakışma

2011-09-18T09:19:00.000+03:00

Babam üniversitenin Kimya Mühendisliği bölümünde okuyan 20 yaşında bir delikanlıymış. Bol paça pantalonlar, dar gömlekler giyermiş. Modaya uygun olarak ensesine kadar uzattığı kumral saçları, elâ gözleriyle pek uyumluymuş.

Annem, küçük bir Karadeniz köyünün daracık kumsalın ve yamaçların arasına sıkışmış düzlüklerinde koşup oynayan kısa etekli bir kıza çocuğuymuş. Uzun gür siyah saçları, açık kahverengi gözlerini daha da ortaya çıkarırmış. Dudakları daha o zaman çok biçimliymiş.

Benim dünyaya gelişim ise henüz evrenin planları arasında değilmiş.

Sene 1964, İstanbul.

http://trofolo.blogspot.com/2011/09/istanbul-1964.html

Fuzuliyse...

2011-08-24T23:35:00.016+03:00

Adını Fuzuli koymamızın bir nedeni vardı elbet. Pek bağlanmaya niyetli değildik, o yüzden baştan hayatımızdaki yerini belli edelim dedik. Hem şöyle bilmiş bir havası da yok değildi. Fuzuli miydi emin değildik ya, malumatfuruşluk da makbuldü nezdimizde. Lakin gel zaman git zaman bir şüphe düştü zatın fuzuliliğine dair. "Ya yeterince fuzuli değilse bu?" diye kara kara düşünmeye başladık. Zira bu önemli bir sorundu. Yeterince fuzuli birini rahatça çıkarabilirdik hayatımızdan, ama aynı zamanda o kadar fuzuliyse hayatımıza kattığı çok şey var demekti. Nitekim iş döndü dolaştı Fuzuli'ye geldi:

Ger derse Fuzuli ki güzellerde vefâ var
Aldanma ki şâir sözü elbette yalandır

Romanya'nın Bünyemdeki Aduket Etkisi...

2011-07-28T23:13:00.000+03:00

Ey kari,

Blogun giderek bir gezi bloguna dönüşmesine engel olmak istiyorum aslında. Zira ben burada gördüğün kadar gezen biri değilim ya da değildim, en azından son bir yıla kadar. Hayatının 29 yılını çeşitli miktarlarda (11 yıl doğduğun yerde, 7 yıl sevdiğin yerde, 12 yıl doyduğun yerde olmak üzere) güzide ülkemin en anlamsız kasaba ve şehirlerinde sabit kalmak suretiyle harcadıktan sonra ne oldu ben de bilmiyorum. Tamam, itiraf ediyorum. Tam bu noktada yalan söylüyorum, zira ne olduğunu gayet iyi biliyorum. Ama hayır, boşuna bekleme, bunu seninle paylaşmayacağım. "Çok da sikimde!" dediğini duyar gibiyim, deme öyle şeyler, ayıp oluyor!

Neyse kari, mevzu benim nasıl gezelek bir insana dönüştüğüm değil, mevzu Romanya'nın güzellikleri. Açıkçası yola çıkmadan önce pek bir ümidim yoktu kendisinden. Daha önceki deneyimler bunu işaret ediyordu en azından. Lakin Romanya beni şaşırttı. Evvela şunu söylemek lazım ki Bükreş güzel şehir. Mutlaka duymuşsundur, duymadıysan da şimdi duymuş ol, Paris örnek alınarak inşa edilmiş. O kadar ki Paris'teki Zafer Takı'nın bir kopyası burada da var. Şehrin "eski şehir" tabir edilen kısmına yakın bir otelde konaklıyorsan hem asıl cazibe merkezlerine hem de aslında lüks kısma yakınsın demektir. Bu bölgenin hemen sınırındaki bir otelde kalırsan eski şehre yürümek oldukça zevkli oluyor hem görsel açıdan hem de umulmadık sürprizler açısından. Mesela lüks bir mağazanın girişine oturmuş bavuluna oturttuğu köpek yavrularını okşayan yaşlı bir kadın görebilirsiniz. Sakın es geçmeyin, mutlaka verin 3-5 lei.

Yemek konusuna gelince, aslında hemen hemen her yerde yemek yiyebilirsiniz. Pizzadan uzak durun, zira hiç gerek yok. Izgaralar (tavuk, kuzu, biftek) harika. Biberiyeli fırında patatesi de mutlaka deneyin. Sürpriz bir lezzet. Bunun dışında fırında mantar, zacuzca (patlıcan salata benzeri bir tat) güzel aperatifler. Biz rastgele girdiğimiz, üstelik birinden hiç ümidim yoktu, gayet memnun ayrıldık. Eğer bulabilirseniz La Mama'da mutlaka yeyin. Ortamı ve yemekleri güzel. Geleneksel Rumen mutfağını da deneyebilirsiniz burada. Çorba ifadesi sizi yanıltmasın. Çorba, bizim haşlamayı anımsatan bir yemek. Tek başına doyurucu ve son derece sağlıklı. İçindeki hoş baharat için denenebilir. Dolma ve sarmanın ortak olduğunu da hatırlatayım. Lakin baklavadan uzak durun. Zira baklavadan anladıkları işte bu ve pek bize uygun değil:

Eski şehir denilen kısım trafiğe kapalı bir alan. Anladığım kadarıyla günün her saati şehrin nabzının attığı yer burası. Biz ordayken kanserli çocuklar yararına bir enstelasyon vardı. Uzaktan şöyle görünüyordu:

Yakından ise böyle:

Dediğim gibi şehir sürprizlere çok açık gerçekten. En azından bizim gibi sokağın giderek rengini ve neşesini kaybeden bir memleketin evlatları için bunlar dikkat çekici oluyor cidden. Misal akşam 8-9 gibi papağanları omzunda, müzik kutusu elinde sakin sakin yürüyerek meydana gelen Çarli Çaplin kılıklı bu adam gibi:

Gece hayatı Bükreş'te son derece renkli. Bar, pub, iyi yemek isterseniz "eski şehrin" Nevizadeyi andırak kısmını tavsiye ediyorum. Sokak cıvıl cıvıl insan kaynıyor. Kadını erkeği, genci yaşlısı burada. Ha keza birası şarabı, bisikleti pateni. Burada yedin, içtin, biraz daha geç vakta kadar oyalanırsan, şöyle 01.00'e doğru The Vintage Pub'a uğra dans etmek için. Müzikler güzel, ortamda genç ve güzel insan nüfusu son derece yoğun ve en güzeli ahlaksızlık diz boyu. Çift gidersen takıl kafana göre, kimse "hop hemşerim, aile var" demiyor. Tek gidersen, eşek değilsen bulursun birini, telaşlanma. The Vintage Pub da şöyle bir şey, (Salı giden olursa bilgi versin):

http://thevintagepub.ro/index3.php

O sokakta mutlaka Atelier de Caricature'ü görürsünüz. İçine mutlaka girin. Hatta bir de portrenizi yaptırın. Biraz sohbet edin. Paranız varsa tablo alın. Aklım kaldı...

Resimde gördüğünüz Horace Malaele'nin otoportresi. Bu atölyenin ortaklarından ve Romanya'nın önde gelen ressamlarından. Biraz daha incelemek isteyen şuralara bakabilir:

http://www.atelierhoratiu.ro/
http://www.negrescu.arts.ro/index.html

Bu atölyeden birkaç kare daha koymak istiyorum müsaadenle. Zira pek güzeldi.

Bunlara ek olarak, eski eşyaya ıvıra zıvıra meraklı olanlara Köylü Müzesinin yanında kurulan pazarı öneriyorum. Zira her çeşit malzeme bulmak mümkün. Üstelik son derece uygun fiyata. 2. Dünya Savaşı'ndan arda kalanlardan, bibloya, eski dolma kalemlerden pipoya, kitaptan yüzüğe ne ararsan var. En meraksızına bile ilginç geleceğine eminim. Cuma, cumartesi ve pazar günü kurulduğunu söylediler. Ben pazar günü gittim. Diğerleri için garanti veremem.

Velhasılıkelam Bükreş bence güzel memleket. Yeterince beklerseniz gece yarısı araba camlarına şöyle şeyler de yapıştırıyorlar. Meraklısını cezbedebilir.

"Mevsim yaz, Bükreş'ten sıkıldık" derseniz 4 saat mesafede Köstence sahili sizi bekler. Karadeniz olmasına rağmen denizi güzel ve sakin.

Lakin bünyemdeki aduket etkisinin sebebi yukarıda saydıklarımdan hiçbiri değil, ey kari. Bütün sebep işte şu amblem, ben ne düşüneceğimi bilemedim, biraz da sen düşün:

Paris'te İki Gece

2011-06-09T10:55:00.006+03:00

Sevgili kari,

Bilir misin bilmem ama rabbin bu kuluna lütfetti de kendisini 13 yıl önce kalbine aşkı düşen memlekete nihayet 2011 Nisan'ında gönderdii. Evren gönderenden razı olsun. Lakin Paris bir acayip memleket kari. Tek başına keyfi var da insanın yüreği illa bir sevdiği yanında olsun istiyor. Kim olduğunu kendime saklayayım ya, olsa ne güzel olur.

Güzel memleket, sözüm yok. Her yanı bir kartpostal âdeta. İnsanın deklanşöre basası gelmiyor, çünkü çıkan çerçevenin elindeki uyduruk makine ile asla gördüğüne tekabül etmeyeceğini iyi biliyor. Yine de size bu aciz seyyahınızın ilgilisini, alakasını yansıtan karelerle bir Paris göstereceğim.

24 saatin sonunda nihayet deklanşöre bastığımda çektiğim ilk kare şuydu:

Evet, bir at maketi. Atlar güzeldir. Fazla söze gerek yok.

Bir Sacré Couer gerçeği var elbette ama bence ondan güzeli şu şekerleme dükkanıydı. Bir çizgi filmden fırlamışcasına...

Ayrıca şu meydan da Sacré Couer'den daha gerçek olabilir. Soldaki büyük ağacın altında oturanlar Senegal'den bizim çocuklar. İplerle bileklik yapmak için insan kovalıyorlar. Ben de yaptırdım bir tane. Senegali birleştiren, bizi bölen renklerde. Sağ tarafta atlı karınca. Bütün renkleri ile bu gri dünyanın içinde bana "gel" derken...

Sacré Couer'ün 300 karanlık ve dar basamak tırmanılarak çıkılan kubbesine de tırmandım.

Ama itiraf ediyorum sürekli yükselen o merdivenlerde bir süre sonra tek başıma korktum. Klostorofobiye ramak kaldı.

Dönüş yolunda kendimin de memlekette sık sık ziyaret ettiğim bir yer gördüm: Kuş hamamı.

Ve bir klasik: Moulin Rouge. Hâlâ kulaklarımızda çınlıyor değil mi o şarkı: Voulez-vous coucher avec moi, ce soir? Yatamadan geldik, o ayrı.

Şarkı şurda:

Fotoğraf da burda:

Müzeler görülesi elbette. Musée d'Orsay'in içine girmek mümkün olmadı. Bahçedeki hayvanları ile haşır neşir oldum:

Lakin D'Orsay'in mağazasına girmek mümkün oldu. Ve bakın en buldum:

Bilmeyenler için tercüme: "Okuyan Kadınlar Tehlikelidir." Kendi adıma şeref duydum efendim.

Her memleketin kendine göre bir dilek ağacı ve çaput bağlama geleneği varmış. Bunu öğrendim Paris'te. Renkli ve güzel görünüyorlar. Akıl edenin aklına sağlık.

Kitapçılar ve kitaplar her daim ilgimi çekiyor. Aksi mümkün değil ne yazık ki. Ama bir vitrine bakıp şu kitabı görünce gülümsemeden edemiyorum:

Fotoğraf flu ama koymadan edemedim. Eğer kitapçı açık olsaydı, "Egoiste" kesinlikle Fenasi K.'e hediye edilecekti.

Kitapçı sevmemin bir nedeni de bu işte. Kepenkler bile bir başka dünya.

Memleket pek artiz, uyarı işaretleri bile afili.

Son tavsiye: Hiçbir müzeye gitmeyebilirsiniz, ama Rodin Müsesine gidin. Bahçesi etkileyici. Heykeller baştan çıkarıcı ve kesinlikle insana sevişme isteği veren cinsten. Müze meraklısı olmayabilirsiniz, ama bunu atlamayın. Pişman olmayacaksınız.

Müzenin bahçesinden:

Dikkat, edepsizlik diz boyu:

Bir daha gitmek nasip olur mu bilmem, ama gördüğüm kadarı bile güzeldi. Size şehrin karanlık yüzünden bir şey gösteremiyorum zira zaman çok kısıtlı ve bağlantılar zayıftı. Artık onu da siz buluverin.

Mutluluk...

2011-05-28T10:26:00.003+03:00

"Bana mutluluğun resmini yapabilir misin Sütlükahve?"
"Elbette. "

Sütlü Kahve Tütün Expertizliği Küba 12

Kaderin ufak çaplı ayak oyunları

2011-05-26T20:29:00.000+03:00

İroni nedir sorusuna verilebilecek binlerce cevaptan biri, "sosyal medyadan elinizi ayağınızı çekmeye karar vermenizin üstünden henüz 60 saat geçmişken, fi tarihinde kaydolup kaydoluğunuzu bile unuttuğumuz bir mecradan kabul mektubu almanızdır"olabilir. İroni bu haliyle (Sahi Alfred, neden ironi diyoruz? Türkçesi yok mu bu meredin? Yoksa ironisiz hayatlara mı mahkumuz biz?") az rastlanır, rastlanınca da kıymeti bilinmesi gerekir bir hâldir.

Senden daha güzel...

2011-05-25T23:16:00.002+03:00

Sene 1995
"Sütlükahve, sen çocukken çok güzel bir kızdın. Neden büyüyünce çirkinleştin?"
Baba

Sene 1998
Hayran olunan edebiyat öğretmeni: "Güzellik kavramı göreceli midir çocuklar?"
Sütlükahve: "Evet hocam, elbette."
Hayran olunan edebiyat öğretmeni: "Peki sen hangi güzellik yarışmasında sana benzer birinin kraliçe seçildiğini gördün Sütlükahve?"
Sütlükahve: "..."
Hayran olunan edebiyat öğretmeni: (Antik Yunan'dan beri estetik güzellik kavramının değişmediğinden uzun uzun dem vurduktan sonra...) "Üzülme Sütlükahve, bodur tavuk her dem piliç."

Sene 2003
Hayran olunan sosyoloji profesörü: "Gürcü kızları çok güzel oluyor."
Sütlükahve: (İşi şebekliğe vurarak) "Sağolun hocam."
Hayran olunan sosyoloji profesörü: "Yani sen de güzelsin ama çok güzelleri var cidden."

Sene bilinmez.
Kişinin önemi yok: "Çok güzelsin."
Sütlükahve: "Siktir git lan!"

P.S. Müyap beni de tehdit et!

Nâme IV

2011-05-23T11:07:00.003+03:00

Sevgili dostum,

Mektubumun çok geciktiğinin farkındayım. Takdir edersin ki senin gönderdiğin son mektup kişinin okuyup bir anda hazmedebileceği ve ardından uygun cevabı yazabileceği cinsten değildi. Canın sağolsun. Bir bütün hâlinde anlayıp sindiremeyeceğimi fark ettiğim andan beri kelime kelime okuyorum mektubunu. Ancak bitti. Üzerimdeki etkisi, pek sevgili amcamın Beşiktaş her mağlubiyet aldığında sıraladığı yaratıcı küfürlerinden en sevdiğimi ağız dolusu yüzüne haykırma isteğiydi: "Tatlı yerini öptüğümün çocuğu!" Evet doğru anladın, anan tatlı sen değil. Mektubu, 13 Mart'ın bitimine sadece dakikalar kala göndermiş olmam benim arızalarıma, saplantılarıma ve travmalarıma işaret eder elbette ama senin bu gerçeği tam da ben unutmak için bu kadar gayret sarf ederken yeniden hatırlatman senin hangi vasfınla açıklanır onu bilmiyorum işte. Canın sağolsun... Ne yaparsan yap sonunda sana vasıf olarak "dostum"u seçiyorum.

Sana bugün oyundan bahsetmek istiyorum. Oyundan ve oyun oynamayı uzun süre önce unutmuş bir memleketin evlatlarından. Bütün o evlatlar arasından babam nasıl oldu da çıktı bilmiyorum ama zekasına ve yaratıcılığına en çok güvendiklerimin bile benim oyunlarımı hiç anlayamamaları, her şeyi son derece ciddiye almaları benim insan neslinin devamına ilişkin düşüncelerimi karartıyor. Tamamen sessizleştiğimiz bir anda "Adını ne koymuşlar?" soruma ciddi ciddi cevaplar arayacak olanların varlığıyla yaşamak denen bu zorlu süreçte ne kadar daha ilerleyebilirim? Ayrıca "öğreneceksiniz" dediğim de beni gerçekten öğretecek bir mevki zannedip egolarına hakaret edildiğini tasavvur edenlerin Kaf Dağı'ndaki burunlarının ardındaki görmek için parmaklarımın üstüne yükselmemin işe yarayamacağından da eminim. Zaten genel olarak parmaklarımın ucunda yükselmemin bana pek bir faydası dokunmadı şimdiye kadar. Bilirsin, en az saçım kadar kısayım...

Yine bir yerlere gidiyorum bu hafta sonu. Kart atıyorum gittiğim yerlerden ama senden ses çıkmadığı için gelip gelmediğini anlamıyorum.

Daha oyunlu yaz, olmaz mı?

Baki selam

sütlü

İpin gerilimi

2011-05-20T22:53:00.001+03:00

İlk ne zaman yaşandı o gerilim? Kesin olarak hatırlayamıyorum. Ocak ortalarıydı sanırım. Başvuru zamanları yeniden yaklaşırken, dahası tez milim bile ilerlemezken, ben ağır bir suçluluk duygusunun altında aslında bir çeşit "yaşı büyük" arkadaş gibi gördüğüme biraz fazla yakınmıştım sanırım. Yakınmalarımın zihninde oluşturduğu imajın ne olduğunu, o gün ofiste uzun zamanlık tanışıklığın ardından ilk kez tanık olduğum kızgın yüz ifadesine bakarken ve genellikle gülümserken alışık olduğum dudaklarından öfkeli bir ses tonu ile "sen söyleyemiyorsan, ben gidip konuşurum!" sözcükleri dökülürken anladım. Anladığım şeyden hoşlanmadım. Önce şunu uyguladım: Bir süre, bir ay kadar, ortalarda görünmedim. Gitmedim, gelmedim, kaldı ki kendimi bile sevdiğim diğer bazılarından mahrum ettim. Baktım dönünce de değişmiyor durduğu nokta, taktik değiştirdim: Uzun uzun ve zamana yayarak konuşup kendimi anlattım. Ben, ben olduğum, ben böyle olsun istediğim için mevzunun böyle olduğuna; benim var olan içinde aslında ne kadar mutlu olduğuma -ne kadar dil döksem de- ikna edemedim. Nihayetinde gözündeki yerimi iyice açık eden sözcükler döküldü ağzından: Köle. Benim sevgi, saygı, öğrenmenin keyfi ve en önemlisi benim isteğimle inşa ettiğim ilişkiyi basit bir "köle-efendi", bir "emir-komuta" zincirine indirgedi. İtiraz etmedim: "Köleliğimden memnunum, efendime dokunmayın" dedim. Güldü. Ben de güldüm.

Şimdi ne o beni kendi istediğine zorlamaktan geri duruyor ne de ben istemediğim bir yola girmeye direnmekten vazgeçiyorum. İp ne kadar daha gelir, kopar mı esner mi merak ediyorum.

Tesadüf

2011-05-04T23:27:00.001+03:00

Tesadüf dediğiniz şey, bir gavur elinden henüz döndüğünüz evinize doyamadan bir başka ele seyahat etmek üzere eşyalarınızı hazırlarken, konuşmanızda "belki referans olarak kullanırım" düşüncesiyle elinizi attığınız ve şöyle bir karıştırdığınız Susan Sontag'ın Başkalarının Acısına Bakmak adlı kitabının sarı sayfalarının arasından uzun zaman önce kaybettiğinizi sandığınız - hayır, kendisini değil, kendisini uzun zaman önce kaybettiğinizi ve yeniden bulacağınız yerin bir kitabın sarı sayfaları olmadığını zaten biliyorsunuz - annenizin eskimiş, siyah-beyaz ama sizce en güzel fotoğrafının çıkmasıdır. Üstelik "Anneler Günü" denilen o yaraya tuz güne az kala.

Su böreği

2011-03-27T10:50:00.003+02:00

Annem çocuk eğitiminde "bırakınız yapsınlar" felsefesine gönül vermiş biriydi. Bu bağlılığın en önemli temelini elbette neredeyse sonu gelmezmiş gibi görünen sabrı oluşturuyordu. Kendisinden gayrısına karşı takındığım bütün huysuzluklarıma rağmen annem beni sadece bir kere dövdü. O da popoma atılan şaplaklardan ibaretti. Kardeşim bu kadar şerefe bile nail olamadı. Bazı insanlar şanssız doğar. Oysa hepimize alenen bildirdiği üzere iyileşse ilk işi kardeşimi dövmek olacaktı (zira ben huysuzlukta +1 isem kardeşim +5 idi). Belki sırf yukarıdakinin kırk yılın başı çocuğun tekine acıyacağı tuttuğu için annem iyileşemedi.

Ne anlatacaktım ben? Tamam, hatırladım. Çocuk yetiştirmedeki maharetinden söz edecektim. Gerçekten üstat mertebesinde bir anneydi kendisi. Çocuk psikolojisinin bütün inceliklerini çözmüş, normal şartlarda biz onu parmağımızda oynatmalıyken o bizi istediğini yaptırır hâle getirmişti. Bu çağda bulunmaz bir nimet gerçekten.

Bir pazar sabahı bu aklıma şuradan geldi. http://twitter.com/ugurgucarslan diye bir arkadaş var cıvıldaştığımız mekânda, sürekli bize aslında nasıl çocuklar olduğumu hatırlatıp duruyor. Oradan hatırladım ben de. İlk seferinde "ben de gelecem" deyince annem itirazsız beni de götürmüştü arkadaşlarıyla yaptığı güne. Sonraki seferde ilk ziyaretin sıkıcılığına rağmen aklımı çelen bir cazibe unsurunun varlığı gözünden kaçmadı. Teklifini yapıverdi: "İstersen sen gelme ama ben sana su böreği getireyim."

O günden sonra ben annesinin pazar günü gittiği günden elinde su böreği ile dönmesini bekleyen çocuk oldum. En azından bir süre...

Çocuklar geliyormuş...

2011-03-25T01:09:00.001+02:00

Bizim evde - gerçi bizim evin sınırlarının ve ailenin kapsamının da ayrıca açıklanması gerekir ya neyse, kısaca "geniş" diyeyim ben, siz anlayın - "çocuklar geliyormuş" sihirli bir cümledir. Bu cümlenin çıkışı, benim 1996'da haftasonları dershaneye gitme gerekliliğimle yaşadığım şehirden eve gelişlerimin uzun ve resmî tatillerle sınırlanmasına tekabül eder. O zamanki hâli "sütlükahve geliyormuş" şeklindeydi. Uzun süre bu şekilde kullanılagelen cümle, hem mecazen hem de gerçekten bir bayram havasına gönderme yapardı sıklıkla. Bayram seyran ve düğün cenaze ikililerinden birine denk gelirdi gelişlerim. En çok kardeşim beklerdi. Saat sayardı. Evet, gerçekten son hafta önce günleri, son iki üç gün kala da saatleri sayardı. Kardeşimin saatleri sayması, 2002 yılında yanıma taşınmasıyla bir nebze yatıştı. Lakin bu defa babaannemin gözlerini yollardan almak mümkün olmadı. Sürekli sorusu "çocuklar ne zaman geliyormuş" oldu. Hayatı boyunca kesintisiz birlikte geçirdiğimiz üç beş günlere rağmen bize hasreti hiç bitmedi. "Çemi gogo, çemi lamazi gogo" ve "ekizlerim benim" cümleleriyle bizi sevmekten ve özlemekten hiç bıkmadı. Ama doğrusu galiba hasreti aslında bize değildi.

Babaannem bir süre sonra aramızda altı yaş olan kardeşimle bana neden "ikizler" demeye başladı, ne zaman başladı hatırlamıyorum. Belki kardeşimin boylanıp poslanıp zaten minnacık olan bana çatması, hatta belki biraz geçmesidir nedeni. Belki de baktığında gördüğü teklik ve ikimize ayrı birer kader tayin edememesindendir.

İşin ilginci bir noktadan sonra biz kardeşimle gerçekten bir çeşit ikiz gibi olduk. Her işi birlikte yapmak gibi anlamsıztan söz etmeyeceğim elbette ama demek istediğim canımın yandığı yahut mutlu olduğum her anda ben yanımda kardeşimin olmasını hayal eder hâle geldim. Sanıyorum ki benzer bir süreç onda da işledi. Hayatımızdaki diğer insanlara (dostlara, arkadaşlara, hocalara, sevgililere vs.) rağmen özünde ben her yolculuğa önce kardeşimle çıktığımı hayal ediyorum. Kimse de yadırgamıyor bunu. "Neden yadırgasınlar?" sorusu geçebilir elbette aklınızdan. Bu soruya cevap olması için size uzun uzun ailenin dinamiklerinden, muhafazakarlığından, erkek egemenlikten, bizden başka ailenin hiçbir kadınının/kızının tek başına hareket etmemezliğinden ve daha nice şeyden söz etmek lazım ama etmeyeceğim.

Geçen cuma günü her zamanki vesile ile memlekete gitmek icap etti. Uzun zamandan sonra kardeşle... Evin yedek anahtarı yanımızda olmadığından ve sabahın altısında anahtarla kapıyı açmak suretiyle evde uyuyanın yüreğine indirmemek için babamın karısına ulaşmaya çalıştım. Olmadı, ulaşamadım. Apartmanın her katında geniş ailenin bir ferdi oturduğundan alt katı arayıp "biz geliyoruz, haber versenize yukarı" dedim. Ve adım kadar emindim ki benim o telefonum bizim ailede kulaktan kulağa "çocuklar geliyormuş" şeklinde fısıldandı. Çocukları ağırlama telaşına düşüldü. Hani hemen döneceklerse alışılageldiği üzere "ne katsak?" kaygısı yaşandı. Değişmez olarak benim için su böreği, kardeş için sarma hazırlandı. O cumartesi sabahı bizim evde yine hem bir cenazenin burukluğu hem çocukların gelişinin mutluluğu yaşandı.

Bazı şeylerin hiç değişmeyeceğini hissedip ürperdim.

Nâme III

2011-03-13T23:46:00.002+02:00

Sevgili dostum,

Gördüğün gibi bu mektubu sana 14'ünde yazıyorum. Evet, 13'ünü atlatmayı başardık. Amerikan filmleri gibi değil mi? Değil. Bildiğin 13 Mart işte. Günlerden Cuma mıydı? Yok artık daha neler... Bu kadar klişeye düşemez. Değildi zaten. Neyse sana bundan bahsetmeyeceğim. O yüzden 13'ünde değil, 14'ünde yazıyorum.

Cevaplarını kabul etmiyorum. Önce bununla başlayalım. İnsanın bazen kendine yardım edesi gelmez. Kendine yardım edecek gücü ve dahi isteği de bulamadığından lakin yardıma duyduğu karşı koyulmaz, kaçınılmaz, zaruri ihtiyaçtan dolayıdır ki kalkıp bir bardak su bile içmek istemediği zamanlarda üşünmeden dostuna mektup yazar ve - bütün tıynetine aykırı olmasına rağmen - ayan beyan yardım istediğini söyler. Böyle durumlarda senin verdiğin cevabı vermek, en iyi ihtimalle okkalı küfre layık dokuz kusurlu hareketten ilkidir. Beni sana küfretmek zorunda bırakma.

Ayrıca cahilliğimle dalga geçmen de hoş olmadı doğrusu. Nereden bileyim ben Juan bilmem nenin aslında başka işler peşinde olduğunu. Ama bak ne diyeceğim. Bu defa Alejandro D'Alberia mesaj attı. Hemen dalga geçmeye hazırlanma. Bunu tanıyorum. Toplantıların birinde denk gelmiştik. Hatta ilk mesajı ben attım. İspanya'nın küçük bir kasabasına davet etmiş. Olur gelirim, dedim. Yani giderim bence. Biliyorsun Selinovski Kuzey Kutup Çizgisi'ne gitti. Ondan önce de dünyanın öbür ucuna gitmişti. Demek ki gitmek çok da zor bir olay değil. Neyse sana oradan kart atarım artık.

O da değil de başka bir şey soracağım sana. Gitmek deyince geldi aklıma. Bu dünyadan gidişine bir iki saat kalmışken insan, neden "canın acıdı mı?" diye sorar. Yok, bahsetmeyeceğim merak etme. 20 yıl olmuş. Bahsedilecek bir yanı kalmadı.

Baki selam.

sütlü

Nâme II

2011-03-09T01:09:00.001+02:00

Sevgili dostum,

Mektubun geldi. Bir kere daha anladım ki sen su katılmamış bir pezevenksin. Evet, öyle. Zira müşgül durumda kalmış bir arkadaşının yardım çığlığına bu derece post-modern bir cevap vermek ancak bununla açıklanabilir:

"Artılar ve eksiler listesi yapmanı öneririm. Ardından hayatında artı olarak gördüğün her başlığın yanına bir açıklama getir. Neden artı bu değer? Ona sahip olmak hayatına ne katıyor? Sonra eksileri açıkla aynı biçimde. Bu eksiklikler seni gerçekten bir şeylerden alıkoyuyor mu bir bak bakalım. Ve en nihayetinde bu iyi hâli korumanın, eksiklikleri ise gidermenin yollarını ..."

diye devam eden bu cevabını yazdığın o kağıdı alıp uçak yapmak istedim. Sonra yaptım. Fazla uçmadı. Mecbur gidip aldım. Mektupları biriktirdiğim dosyaya koydum. Peki sen ne zaman "kendi kendine yardım" kitapları gibi konuşmaya başladın?

Bugün Juan Fernandez bana mail atmış. Adı hiç yabancı değil. Tanıştığımızı hatırlar gibiyim ama yüzünü tam olarak çıkaramıyorum. Neyse... Hayatımdaki cinsel enerjinin yeniden ortaya çıkarılmasının aslında her türlü boka püsüre iyi gelip beni iyi hissettireceği yollu bir şeyler karalamış. Cinsellikle ilgili sorunlarımdan nasıl haberi oldu bilmiyorum ama haklı olabilir. Sevgili önce "başım ağrıyor", sonra "bahar yarın gelecekmiş" diye beni kandırdığından beri ruhen çöküntüdeyim. Sanırım sevgiliyle cinsel hayatımızın sonuna geldik. Bunda sonra bu yolda kardeş kardeş yürüyeceğiz.

Konumuz bu değil. Sen Juan Fernandez'i tanıyor musun diye soracaktım. Tanıyorsan bana da hatırlat kim olduğunu, zira hatırlamaya çalışmaktan beynim aktı. Önce sol lobu... Yavaşça burun deliklerimden dışarı süzüldü. Beynimin o resimlerde gösterilenler gibi pembe olduğunu sanırdım hep. Oysa sümük yeşiliymiş. Bilimadamlarının böyle bir ayrıntıyı gözden kaçırmalarına inanamıyorum.

Bugün çok kar yağdı burada. Öğleden sonra çıkıp uzun bir yürüyüş yaptım. Hani benim evin yakınlarında büyük bir park var ya, orada yürüdüm işte. Kocaman bir kangal gördüm. Çok mutluydu. Karın üstünde koşturup durdu. Oturduğum ıslak banktan uzun süre sağa sola seğirtmesini seyrettim. Bu da büyüktü, ama Büyükada'da gördüğümüz akbaş kadar değil. Gerçekten o köpek ne büyük ve ne uysaldı... Saygı duymamak elde değil.

Belki yağmur da yağar 13üne doğru, ne dersin? Âdettendir.

Baki selam...

sütlü

Nâme

2011-03-04T21:34:00.007+02:00

Sevgili dostum,

Bir süredir pek bir değişiklik yok buralarda. Baharın gelişinden söz edenler var, hatta bugün ben de bazı emarelerini görür gibi oldum. Lakin güvenmemek lazım. Malum aylardan Mart. Son derece kararsız bir ay. Sabah yaza uyanıp ertesi gün kışın ortasında buluverirsin kendini. Mart ayında doğanların dengesizliği de bu ayın doğasından mı kaynaklanır bilmem ama var bir örtüşme.

Doğrusu ya, ben Mart'a nasıl geldik onu da anlamadım. Geçen Şubat'ta uyandıktan sonra şu ana dek yaşadıklarıma akıl sır erdiremiyorum cidden. Şimdi sana yaşlanınca zamanın daha hızlı geçtiğinden bahsetmeyeceğim ama zaman konusunda gerçekten bir ibnelik söz konusu. Kafasına göre akıp kafasına göre durması insanları çok zor durumda bırakıyor bence.

Misal ben... Zamanın akışına uymayı, en azından benim için belli bir ritimde akmasını sağlamayı başarabilseydim, bir şeyler daha farklı olabilirdi sanki. Ne farklı olurdu desen verecek cevabım yok gerçi ama bu hissiyattan da bir türlü kurtulamıyorum. Daha doğrusu 18 yıl önce hayal ettiklerimin bugün elimin altında olmasına anlam veremiyorum sık sık. Belki de en anlam veremediğim 18 yıl önce gerçekleştiğinde çok mutlu olacağına canı gönülden inandığım durumun içinde kendimi bulduğumda bir yandan ölesiye mutlu diğer taraftan kendini öldüresiye bezgin ve bitkin hissetmem. Sebebi nedir dersin?

"Aç gözlü kapitalist ve konformist bir it olman!"

dediğini duyar gibiyim. Haksız sayılmazsın. Fakat teşhisi koymak tedavi yolunda bir adımmış gibi görünse de benim için bir boka yaradığı yok. Dolayısıyla senden daha işe yarar, daha doğrusu tatbik edilebilir çözüm önerileri bekliyorum.

Şimdi bir arkadaştan telefon geldi. İlla sıcak şarap içelim, diyor. Yok, dedim, savuşturmaya çalıştım ama yemedi. Mecbur çıkıyorum. Sana artık "hayır" diyebildiğimi, meğer başından beri diyebildiğimi, ama karşı tarafın bunu anlamadığını söylemiş miydim? Hah, bu iyi bir örnek işte. Bence insanlara, genç dimağlara önce bu öğretilmeli: "Hayır", net bir cevaptır. Lütfen ısrar etmeyiniz.

Şimdilik bu kadar, gene yazarım.

Baki selam...

sütlü

Baş-vuru

2011-02-19T22:11:00.000+02:00

Önce epey efelenmiştim. "Ret ederlerse etsinler, bir daha başvurucam" demiştim ya şimdi tam da o aşamaya tekrar geldiğim noktada bütün cesaretimin kırıldığını hissediyorum. Araştırma önerisinin her cümlesinde berbat ama bitmek bilmeyen mülakatın her dakikası tekrar tekrar canlanıyor zihnimde. En büyük vurgu "yapamazsın!" üzerine. Kendimi yapabileceğime inandırmak için giriştiğim mücadelelerin tamamından yenik çıkıyorum şu ara: "Yapamazsın!"

Ret edilmek bizim aşamamıza gelmiş kişiler için pek sorun değildir aslında. Zira artık mevzu sizin niteliklerinizin ötesine geçmiş, bir tercih meselesine kalmıştır. Kurumların, kuruluşların, komitelerin sizin bilmediğiniz bir gündemleri olabilir. Bu nedenle sizi değil de o adayı desteklemeyi tercih edebilirler. Mevzu aslında basittir, 3-5 soruda istediğiniz cevabı almadıysanız adaya teşekkür eder, kendisini gönderirsiniz. Sonra da seçilmediğinizi size bir e-posta ile bildirirler. Bunu da bütün kırgınlığınıza rağmen olgun bir biçimde karşılamayı bilmeniz gerekir.

Lakin ne yazık ki işler her zaman öyle yürümez. Bazen bütün var oluşunuz o anda karşısında mülakat verdiğiniz kişilerin öfkesini çeker üstüne. X üniversiteli olduğunuz, y bölümünde okuduğunuz, z hocası referansınız olduğu, w ekolünden geldiğiniz veya herhangi bir ekole tabii olmadığınız için sizi acımazca eleştirmeye, bütün o sıfatlara duydukları öfkeyi size kusup o öfkeyle sizi parçalamaya yemin etmiş gibi bir tavır takınırlar. İşte burada mantıklı bir açıklama arar ve bulamazsınız. Hatayı kendinizde arar, bir hata göremezsiniz. Hatalı bile olsanız o muameleyi hak edecek ne yaptığınızı bilemezsiniz. Öylece kalakalırsınız.

"Unuttum", "hatırlamıyorum", "umursamıyorum", "yine de başvurucam" söylemlerinize rağmen o kalakalmışlıktan kurtulamazsınız.

Haydi selametle...

Nizam-ı Mülk

2011-02-12T20:24:00.003+02:00

Diğer bir ifade ile işbu mekânda geçerli olan davranış kuralları. Şöyle bir düşünceniz aslında öyle ya da böyle gerçekten her ortamın bir kuralı olduğuna siz de hak verirsiniz. O kuralların bazılarını tartışmaya açmak, yeniden yazmak mekâna ve sizin mekândaki konumunuza göre elbette mümkün olabilir. Bazen olmayabilir.

Buraya kadarki "mekân" sözcüğü ister istemez bize somut bir alana işaret ediyor gibi görünüyor. Ev, iş, okul, sinema, konser salonu, kütüphane, devlet dairesi vs. Oysa işler bir süredir değişti. Sanal alem çıktı mertlik bozuldu. Alem sanal olunca kurallar da değişti... mi?

Değişmiştir tabii. Sondaki "mi?" yazıya retorik bir süs vermek amacıyla katıldı. Fakat ben bugün şöyle bir şey gördüm: "sizin gercekten o.h. oldugunuza inanmiyorum, bu kadar ilgisiz duvar gibi olmaz bi insan hayranlarina, hoscakalin..." O.H. sevilen bir müzik icracısıdır. Facebook'ta kendisine bu mesaj iletilmiş, o da ne yapacağını bilemeyip ulu orta sormuş ne yapayım diye. Bir de eklemiş "evet ben böyleyim, duvar gibi"

Şimdi efendim elbette mekânın kuralları vardır da bir de insanın karakteri vardır ki onun mekânın kurallarıyla pek alakası yoktur. Mekânın kurallarının hayranlarla içli dışlı olmayı gerektirmesi şimdi bu beyefendiyi bu aracı kullanmaktan men mi etmeli? Öyle ya kendisi "öyle biri" olmakla mekânın kuralına baştan muhalif zaten.

Naçizane fikrimi söylemem gerekirse ben öyle düşünmüyorum. İçine karşısında olmadığım bir düşüncenin bulaşmadığı bir nesne, alan kalmadı gibi. Neresinden tutsam ayıklamak mümkün değil. Toptan ret edeyim desem o mümkün değil. Matrix'in dışına çıkmak ancak Neo'ya özgü bir lüksmüş, o da yine bir başka sanal alemde. Mevzu bence, olduğuna ve inandığına en uygun hâliyle buralarda bulunabilmek.

Hamiş: Yorumu yazan arkadaş kimdir bilmiyorum ama bilsem şu soruyu sorardım: "Bu kadar mı şuursuzsunuz ki 'hayran' olduğunuz adamın daha ne yapıp ne yapamayacağını kestiremiyorsunuz? Tebrik ederim."

Dünya insanı...

2011-02-09T23:43:00.001+02:00

O okuldan ayrılmaya karar verdiğimde oraya geleli henüz 4 ay olmuştu. Buna rağmen devlet okullarında pek nadir görülen bir mucizeyle 3 ay sonunda ben kadrosu gelmiş bir asistandım. Okul, Bâb-ı Âlî'nin en gözde okuluydu. Bölüm, internette sayfası incelendiğinde vaat ettiği "interdisciplinary" çalışma ortamıyla son derece "fancy" görünen bir bölümdü. Bu şartlar altında dışarıdan bakıldığında gitmek için bir neden yoktu. Bu nedenle bölüm başkanına istifa etmek ve kaydımı dondurmak istediğimi söylediğimde kendisi şaşkın gözlerle bana bakıp harika bir bölümde doktora programına, sonra asistanlığa ve dahası yer altında konuşlanmış sekiz kişilik yurt odasına (!) kabul edildiğim hâlde neden gitmek istediğimi anlayamadığını ifade etti. O an yanı başımızda oturmakta olan bölüm başkan yardımcısı "Rekabet mi zor geldi?" diye sordu. Anlamsız gözlerle baktım kendisine, rekabetin değil rehavetin zor geldiğini söyleyecektim. Sustum. Tam da bu suskunluk anında bölüm başkanı yeniden konuşmaya başlayıp aynen şöyle dedi:

"Böyle işte sütlükahve. Demek ki sen de bir dünya insanı değilsin. Bazıları senin gibidir. Yaşadığı şehirden, alıştığı düzenden koparamazsın. Bazıları vardır dünya insanıdır. Nereye koysan oraya uyum sağlar, orayı benimser ve kendinin kılar. Sen onlardan değilsin işte!"

O süreçten aklımda kalan üç cümleden biri bu oldu. Dünya insanı olmamak.

Hani, nasıl desem, haksız da sayılmazdı aslında. Bâb-ı Âlî'nin dünya olduğu yerde ben gerçekten dünya insanı değildim.

Nereden geldi şimdi bu aklıma? Şöyle: Bir süredir bir yurtdışı gidişidir tutturdum. Buna sağı solu da ikna ettim. Gittim geçen sene paşa paşa bir bursa başvurdum. Temmuz'da reddi yedim. Yetmedi Ekim'de bir başkasına başvurdum. Bu defa Aralık'ta hem akademik dayak hem de ret yedim.

Bugün ilk ret yediğim kuruluşa yeniden başvurmak üzere verilen eğitim seminerine yeniden katıldım. 2 saat sabırla, üşüdüğümü bile anlamadan orada verilen başvuru taktiklerini dinledim. Daha devam edeceklerdi. Ben çıktım. Çok üşüdüğümü o zaman anladım. Acıkmayı ve üşümeyi bazen unutabiliyorum. Yeniden hatırlamam için birinin beni yerimden etmesi gerekiyor.

Bulvardan aşağıya doğru yürürken bu mevzuda, yurtdışına gitmekte, neden bu kadar ısrarcı olduğumu düşündüm. Bir neden bulamadım.

Hiç

2011-02-07T01:08:00.007+02:00

Zaman zaman oluyor. Elimde değil. Bir konuşmamızda Selinovski, insanın yeterince düşünürse intihar etmemesi için bir neden olmadığını söylemişti. Son derece yerinde bir tespitti doğrusu. Zira doğduğumuz andan itibaren ölmek üzere yaşamak yaman çelişki. Irvin Yalom, Güneş'e Bakmak'ta bu mevzuyu incelerken insanın ölümlülüğüyle yüzleşmesinin yahut yüzleşememesinin neden olduğu sıkıntıların aslında son derece gerçersiz olduğunu ifade ediyor. Yalom'a göre öldüğünüz anda artık bir yokluk ve hiçlik içinde olacağımıza göre bundan korkmanın ve ölümden sonra pişman olma endişesiyle yaşamanın pek bir anlamı yok. Güzel söylüyor tabii ama Selinovski'nin dediği noktaya dönersek, hadi kendi ölümümden geçtim, nasıl olsa ben öldükten sonrasına dair bir bilincim olmayacak da sevdiklerimin ve dahi seveceklerimin ölümü için ne yapabilirim?

Hiç...

Şimdi bu "hiç" basit bir sözcük gibi orada öylece durmakla birlikte bu hiçin nedeni olan durum hasıl olduğunda bu kadar basit kalmak mümkün olmuyor. Hayatın tepe taklak olması ân meselesi iken sanki bir şey olmayacakmışcasına bir şeylere sarılıp devam etmek ancak bir delilik. Bu durumda benim zihnim kontrollü bir yıkım öneriyor. Her şey güzel giderken birden içimden bir ses "Nasıl olsa bozulacak, o zaman hiç beklemediğin bir anda bozulacağına, elin kolun bağlı öylece oturacağına, otur sen boz." Kontrollü yıkım.

Bozmanın yolu elbette "zaten öleceksiniz" deyip sevdiklerini öldürmekten değil, "zaten öleceksiniz" deyip kendini öldürmekten geçiyor. Bütün mesele "yeterince düşünmek" ve bir parça cesaret...

Olmuyor tabii. Mantıken bunların hepsini kabul etmeme ve o cesarete az buçuk sahip olduğumun farkında olmama rağmen Yalom'un "hiçbir şey bilmeyeceksin" sözü bir kulağımdan girip öbüründen çıkıyor ve arkamdan ağlayan kardeşimi hayal ederken hüngür hüngür ağlarken buluyorum kendimi.

Şimdi bu nereden çıktı derseniz, "32 yaşında ölen bir anne, 55 yaşında 20 gün içinde ölümün eşiğine gelen bir baba, bu iki figürün benim bütün dünyevi hırslarımın ve sıkıntılarımın (tez tez tez) tavan yaptığı bir anda karşıma çıkmaları, yaşların bile kendi kişisel tarihimle neredeyse denk düşmesi ve beyaz florasan ışığından nefret etmem tetikledi" diyebilirim. Size bir şey ifade etmez ama bana çok şey anlatır.

Az sonra yanıma gelip yüzümdeki garip ifadeye ve suskunluğuma baktıktan sonra neyimi olduğunu soracak olan sevgilime "Hiç" diyeceğim. Irvin Yalom'un kastettiği anlamıyla bir hiç.

Ah-ı nedâmet

2010-11-18T02:16:00.004+02:00

Şşşş... Şimdi imleci usulca sol üst köşedeki x işaretinin üzerine getir ve tıkla. Az önce açık olan sayfada gördüklerini unut, düşünme. Ne o? İçinde kabaran o duygu ne? Boşver kulak asma. Saat 2 olmuş, sen hâlâ ayaktasın. Buna odaklan. 3 gün oldu uyuyamıyorsun, bunu düşün. Gerisi lâf ü güzâf!

"Mümkün olabilir miydi benim için?"

Bak hâlâ... Takılma buna diyorum, söz dinlemiyorsun. Ne demişti İrem? Hatırla. "Hepsi bir yorum meselesi. Mevzuya hangi anlamı yüklediğinle alakalı her şey. 'Yapamadım' dersen, kötü hissedersin. 'Bunu tercih ettim' dersen işler kolaylaşır." Kandırmaca tabii, haklısın. Ama yapacak bir şey yok. Ne diyor Umut bu yazısında: "bunca yıl, ne kadar yaşayamadıysan; o kadar yaşlısın işte..." Al, uyarla bunu: "Bunca yıl, ne kadar yaşayamadıysan, o kadar pişmansın işte." Tek değilsin yani, önce bunu kabul et. Yut o lokmayı, sonra hazmetmeye bak. Merak etme, yukarıdakinin sadece sana kötü davranacağı kadar özel de değilsin zaten. Bunu o kalın kafana sok. Sen bu cümleyi bir yerden mi aşırdın? Kuvvetle muhtemel. Neyse şimdi gece gece bir de bunun için hayıflanma. Ne yapalım? Çaldınsa miri malı çaldın.

"Ama bence yapabilirdim"

Bok yapardın. Yapabilecek olsan, zaten yapardın ve şu anda oturmakta olduğun yerden aslında yapmadıklarına bakıp bu cümleyi kurmazdın. Ne önemi var? Cesaretin mi yoktu? Yeterince atılgan mı değildin? Belki kafan basmıyordu? Muhtemelen fazla ihtiyatlıydın? Hatta mevzu gerektiği kadar havalı ve karizmatik olmamandır. Entelektüel birikim yoksunluğundan ve özgüven eksikliğinden söz etmiş miydim? Hay bin kuduz... Hoş oldu değil mi, zaten 3 gündür uyuyamadığın huzursuz uykuların üzerine bu gece de kendini böyle yerden yere vurman? Evet, tabii bu aralar pek bir güvenir olmuştun kendine, hatta neredeyse seviyor muydun ne kendini? Müstehaktır o zaman sana! Ne demişti İrem? Hatırla. "Ne zaman süper bir seans geçirsek, bir sonrakine mutlaka büyük bir çöküşle geliyorsun. Bu acıya neden ihtiyaç duyuyorsun? Neden besliyorsun?" Sorunun cevabını bilsen belki şimdi uykuya da dalmış olurdun. Cevabı hiç öğrenemedin. Belki sezmişsindir ama meselenin ne olduğunu. Hâlâ itiraf edememene rağmen...

"Ama..."

Ama evet... Nereden başlayalım ama'ların attığı düğümleri çözmeye?

"Başlamayalım."

"İyi seçim."

İsteyince...

2010-11-07T00:21:00.001+02:00

"İsteyince yazıyorsun işte." dedi. Durdum düşündüm: "İsteyince" yan cümleciğinin öznesi "ben" gibi duruyordu. Bana pek benziyordu. Sanırım onun kast ettiği de bendim. Bütün bunlara rağmen o gizli öznenin ben olduğuma kendimi ikna edemedim. İsteyince yazamıyordum.

Ama ortada bir gerçek vardı. Bazı koşullar oluşuyor ve ben bunların sonunda bir şeyler yapıyordum. O durumları gözden geçirdim. Hepsinde ortak bir yan buldum, hepsinin ortak paydası "isteyince" idi.

Öğrenmede iki motivasyon biçimi var: biri ödül, diğeri ceza. Cezanın farklı biçimleri var. Her zaman somut olarak uygulanması gerekmiyor. Bir biçimde canını yakması yeterli. Cezaya maruz kalan ya o acıya ya da o aşağılanmaya bir daha maruz kalmamak için daha iyisini yapmak için öğreniyor. Ben bu gruptan olamadım hiçbir zaman. Bana "olmamış" demek, canımı öyle ya da böyle yakmak benim ancak pılımı pırtımı toplayıp olay mahalinden sessizce uzaklaşmama ve yeryüzünde öyle bir olay mahali hiç var olmamış gibi davranmama neden olacaktır. Misal emektar Zenit'im ile çektiğim fotoları gösterdiğim arkadaşım iyi niyetli olarak hiçbirinden halt olmayacağını söylediği zaman, hayır hayır fotoğrafçılık kariyerimi değil ama fotoğraf çekme hevesimi tamamen yitirdim. Bir daha bana fotoğraf çektirecek biri olur mu, sanmıyorum.

Ben, bütün övgü ve takdir kaynağını küçük bir yaşta ve tek hamlede kaybetmiş biri olarak itiraf ediyorum ki iflah olmaz bir takdir hastasıyım. Sevdiğim birinin yaptığım herhangi bir iş için göstereceği en ufak takdir ibaresi bende dünyayı kurtarabilirmişim gibi hissettiren bir deli gücünün ortaya çıkmasına vesile oluyor. Çok değil cidden, e-postada yazılan "eline sağlık, teşekkür ederim" bende bütün bu etkiyi yaratan şey. O noktadan sonra tam bir psikopat gibi bir "teşekkür", bir "eline sağlık" daha alabilmek için çabalamaya başlıyorum. Almayınca kesinlikle dünyam yıkılmıyor. Bu iyi bir haber sanırım. Bu durumun en kötü yanı sırf kendim için bir şey yapma konusundaki yeteneksizliğim. Kendinden tahrikli bir motor değilim ne yazık ki...

Uzun lafın kısası, isteyince yapıyorum, isteyince yazıyorum ama isteyen ben olmuyorum. Kahpe felek isteyensiz bırakmasın, o durumda ne yapacağımı bilmiyorum.

İtiraf

2010-10-30T20:39:00.008+03:00

On sekizinci yüzyılda yazılan İstanbul'a Dair Risale-i Garibe uzun bir sövgü paragrafıyla başlar. Bu eğlenceli risalenin yazarı uzun sövgünün ardından küfrün kime gittiğini "Mezbûrlar zikir olunur" diyerek aşağıda tek tek sayar. Yazarın listesi günümüz alfabesine çevrilmiş hâliyle yaklaşık 25 sayfa sürer. Bazen saydıklarının ne ifade ettiği, tam olarak hangi kabahati işledikleri anlaşılmaz, zira günümüz anlam dünyasında artık bir yeri yoktur.

Ben yazacak olsam ne yazardım diye düşünmedim değil. Ama benim aklıma sövecekler değil, övecekler geldi. Kızdıklarımı değil, imrendiklerimi hatırladım. Efendim, öylelerinin sağlığına zeval gelmesin, başarılarına gölge düşmesin, yürüdükleri yollara kar yağmasın, bindikleri araca arıza musallat olmasın, gittikleri yerlere felaket uğramasın, ömürleri uzun olsun ve dahi bir bahar neşesinde yaşansın, şarap sofralarından eksik olmasın. "Mezbûrlar zikir olunur":

Uzupuzun güzel, ince, kaslı bacaklarıyla saatlerce durmadan dans edenler,

Geniş omuzlarının arasına yerleştirdikleri büyük ciğerleriyle soluksuz yüzenler,

İki tekerleğin üzerinde dengelerini hiç kaybetmeden yollara karşı pedal basanlar,

Bir kara kalem ile beyaz kağıt üzerine çizdikleri üç-beş çizgi ile yepyeni bir dünya yaratanlar,

Benim elime aldığımda ancak bir karmaşa yaratabildiğim renklerle bir düzen kuranlar,

Ellerine aldıkları çamuru evirip çevirip zihinlerindeki düşüncenin formuna sokanlar,

Bir bestenin üç farklı yorumunu birbirinden ayıracak kadar kesin duyuşlular,

Benim için gergin bir deriden, içi boş bir kamıştan ibaret olan aletlere dokunup, üfleyip bütün fareleri peşlerinden koşturanlar,

Sadece ortalama 29 harf ile olası olan sayısız kombinasyonlardan en güzellerini bulup, sayfalarca aslında insanlığın yüzyıllardır anlattığı aynı hikâyeyi anlatıp bambaşka bir hikâye anlatıyormuş gibi hissettirenler,

Deklanşöre bastıklarında görünenin başka bir biçimini kayıt altına alanlar,

Bir metne, bir resme, bir fotoğrafa, bir müziğe bakıp hiç göremediklerimi görenler, anlatanlar, yorumlayanlar,

E = mc²'nin, Collatz Problemi'nin, kökendeşliğin ve görevdeşliğin ne demek olduğunu bir bakışta anlayanlar,

Ve bütün bu meziyetlere rağmen cümlelerine hâlâ "ben..." diye başlamayanlar...

Evet, imreniyorum.

Mukadderat

2010-10-21T12:02:00.002+03:00

Her şey yukarıdakinin ebemi bırakıp benimle halvet olmaya niyetlenmesiyle başladı. O ana dek ebemle olan ilişkilerini uzaktan gözlemci sıfatıyla izledim. Ne de olsa olayın hem mecazi hem de kelimenin gerçek anlamıyla bana giren çıkan bir yanı yoktu. Bu nedenle kimin kimle ne yaptığına karışacak değildim. Sonuçta medeni bir insandım. Zevklere ve renklere saygım ya da büyük bir vurdumduymazlığım vardı. Dolayısıyla yukarıdakinin yaşlı başlı, namazında niyazında bir kadından ne istediğini merak bile etmedim. Fantezi sınırları geniş bir ülkeydi ve ben birkaç şehrinden başkasını gezmemiştim.

Lakin ebemden hevesi geçip gözlerini bana çevirdiği anda işin rengi değişti. Neydi ne oldu emin değilim. Zira bana kalırsa bence fazla bir fark olmamıştı hayatımda. Gel gör ki yine de atış menzilinde olduğumu bilmek kanıma dokundu. Karşı koyacak gücüm yoktu. Kadir ve baki olanla aşık atacak güç bende ne gezerdi. Nitekim dediğim gibi oldu. Bu yatıp kalkmalar sonunda hayatımda olmasa da aramızdaki ilişkinin renginde bir değişiklik oldu. Hayran olduğun kim olursa olsun, onunla yatağa giriyorsan o hayranlığın derecesinde gündelik hayata yansıyan bir azalma, bir laubalileşme kaçınılmaz oluyor.

Bunun ilk emareleri de dilde görülüyor tabi. Kadrinden ve mutlakiyetinden şüphe duyulmaz bir "O" iken yanı başında uzatsan elini dokunabileceğin bir "sen"e dönüyor hitap. İnanç desen bu "sen"le birlikte biraz sallanıyor doğrusu. Aslında daha iyi ifade etmek gerekirse, inancın biçimi değişiyor. Bir zamanlar "dua edersem olur, her şeye bir çözüm bulur, dermansız dert vermez" fikr-i sabiti, "sen bir yolunu bulur, beni yine becerirsin" biçiminde tezahür ediyor ki bu da gece karanlığında yol alırken karşıdan gelen bir kamyonun ışıklarıyla önünden kaçamayacağın bir ânda karşı karşıya kalma beklentisi yaratıyor insanda ve işin kötüsü bu beklenti hiç geçmiyor. O kamyon üstünden geçecek kardeşim, direnmenin alemi yok.

Şimdi, yeni fikr-i sabitiniz bu olunca her ağzınızı açtığınızda vakaların en olumsuz yanlarını mevzubahis etmeniz de neredeyse alışkanlıktan mütevellit bir zorunluluk hâlini alıyor ki bu bazen konuştuğunuz kişilerde bıkkınlık nâm duygunun zuhur etmesine neden olabiliyor. Böyle durumlarda sıkıntısını dile getiren arkadaşlar genelde kişisel tarihinizi bilmeyenlerdir. O zaman verdiğiniz rahatsızlıktan dolayı edeplice özür dilemek ve devamını asla ama asla getirmeden şöyle demek gerekir:

"Her şey yukarıdakinin ebemi bırakıp benimle halvet olmaya niyetlenmesiyle başladı."

Nasıl geçti habersiz?

2010-10-18T12:54:00.003+03:00

Şu hayatta bazı anılar ve bir iki düşünce var ki ne zaman aklıma gelse bir düğüm gelir boğazıma oturur. Biraz fazla uzatsam anımsamayı, sonu kesin göz yaşı olur.

Bunlardan biri seninle ilgili. 1997 yazında henüz evde olduğun dönemlerden bir kesit. Odaya 6 sene önce kendi isteğinle, 2 sene önce zorunlu olarak büründüğün sessizliğinle giriyorsun. Her Türk babası gibi üçlü koltuğa uzanıyorsun. Ben o koltuğun hemen yanı başına kenarları birbirine değecek biçimde yerleştirilmiş tekli koltukta oturuyorum. Sol kolunu gözlerinin üzerine kapıyorsun. Sağ elini ses çıkarmadan bana doğru uzatıyorsun. Bakmıyorsun, bir şey diyemezsin ya zaten, yine de bir ses bile çıkarmıyorsun. Anlıyorum ne demek istediğini. Usulca elimi aslında çok da büyük olmayan yorgun avucuna bırakıyorum. Elimi tutuyorsun.

Çocukluğumu hatırlıyorum o anda. Birlikte parka gittiğimiz günleri. Elim elinin tamamını kavrayamadığı için serçe parmağını bana uzatışını. O serçe parmağa hayatın bütün anlamını yükleyerek tutunuşumu. Güneşli günleri.

Sonra, sen elimi avucunun arasında aldıktan bir süre sonra, sol kolunla gizlediğin için görmediğim gözlerinden yanaklarına süzülen yaşları görüyorum. Yanaklarından süzülüp çene kıvrımından sonra kayboluyorlar. Çenen sımsıkı kitli, mimiklerin donmuş. Bir şey demiyorum, diyemiyorum. Sana sarılıp son 2.5 yıldır yaşadıklarımızın bir kabustan ibaret olduğunu, seni çok sevdiğimi söylemek istiyorum. Ama yapamıyorum. Yaparsam ağlarım, ama ağlamak bana yasak. Kim koydu bu yasağı bilmiyorum ama güçlü durmak, ağlamamak lazım. O yıllarda bildiğim tek şey bu. Bu bilgiye sıkı sıkı sarılıyorum. Ağlamıyorum. Ama senin neden ağladığını biliyorum. Bir süre sonra benim de ağlamam gerekeceğini biliyorum. Ağlamaktan nefret ediyorum.

Altı yıl önce bir Ekim gecesi gördüğüm bir rüyayla kaderini benim çizdiğimi düşünüyorum. Çünkü daha önce görülmüş bir rüya ve o rüyanın sonuçları var elimde. Bu ikinci rüya ve ikinci vaka. O gece rüyamda önce öldüğünü görüyorum, sonra canlandığını. Hayra alamet değil bu. Daha önce de olmadı. Bütün rüya yorumları "öldüğünü görürsen ömrü uzar" diyor ve hepsi "rüyanın tersi çıkar" buyuruyor. "Ölecek" diye korkuyla uyanıyorum, rüyanın tersi 6 yıl sonra çıkıyor.

İnsan günlerin içinden geçip giderken bazı tarihleri unutabiliyor. Hayretle fark ediyor unuttuklarının aslında hayatında nereye tekamül ettiğini. Gerçi belki tam da bu nedenle unutuyordur. Ben de dünü tam bitmek üzereyken hatırladım. Hatırlamasam ne olurdu? Üzülür müydün acaba? Bilsem...

Bu yazı aslında bir nazire olacaktı. Bir öncekinde öyle belirlemiştim. Fotoğraf üzerine yazılmış bir yazıya nazire yazacaktım. Unuttuğum bir tarih araya girdi. Olsun, yine de fotoğraf üzerine bir şey söyleyebilirim. İnsanın babasıyla çekilmiş mutlu bir fotoğrafının olmaması neden kaynaklanır? Söyleyeyim, bu fotoğrafları çektirebileceğiniz zamanlara erişmeden kaybettiğiniz bir arabulucunun yokluğundan... Daha çok deklanşöre basmalı.

Uçarayak

2010-10-14T15:14:00.001+03:00

Başımı dayamış dışarıda yağan yağmuru seyrederken sızmadan önce aklımdan geçen son şey "Nasıl oluyor da ben bugün oraya gitmek zorunda olduğumu biliyorum?" gibi bir cümleydi. Sanırım bilinçsizliğe doğru kaydığım saniyelerde son bilinç kırıntılarım arasından varlığımı ve bilinçli olma hâlini sorguluyordum. Gerçekten çok şaşırmıştım o sorunun cevabını düşünürken, nasıl oluyordu cidden? Nasıl oluyordu da ne zaman nerede olacağımı bu kadar net bir biçimde sorgusuz sualsiz bilebiliyordum. İnsan, ne tuhaf.

Bu noktaya gelmemin hemen öncesinde havaalanının banklarında oturmuş beklerken yazdığım e-postaya yolculuk ruh hâlinin karamsarlığının bulaştığını fark ettim geriye dönüp baktığımda:

"Ne bileyim Selinovski... Hayat benim için çok farklı planlar yapıyor sanki. Sana bu satırları Esenboğa havaalanından yazıyorum. Dışarıda yağmur fırtına gırla gidiyor. Gitmekte olduğum istikamette durum nedir hiçbir bilgim yok. Bu arada henüz sunuşa dair bir şey hazırlamadığımı bilmek sanırım senin de içini rahatlatacaktır. Ne de olsa profesyonel bir procrastinator olma yolunda hızla ilerlerken erken hazırlanmış bir sunum ile kariyerime darbe indirmek istemem. Otelde internetin paralı olmamasını umuyorum. Çok mu şey umuyorum bilmiyorum ama umarım en azından ttnet wifi vardır. 600 dakika bedavam varmış. Bilirsin bedava olan her şeye sonsuz bir sevgi besliyorum.

Bu arada boğazımda bazı bakteriler yuvalanmış. Doktor bundan sonra yere düşen pis şeyleri ağzıma sokmamamı söyledi. Bir şey demedim. Ağzıma soktuklarımın daha önce yere düştüklerini hiç sanmıyordum. Ama bu bilgiyi doktorla paylaşmadım. Bir de uyardı 'Antibiyotik kullanımı sırasında doğum kontrol haplarının etkisi azalır, dikkat et kazaya kurban gitme'. Ne kadar düşünceli! Canım benim! ^.^ Onu kaza kurşununa kurban etme isteğim elbette yersizdi. Adam haklıydı!

Can sıkıntısı tuhaf şey Selinovski. Misal sende dört şişli çorap örmek olarak tezahür ederken bende tezahür edebilecek bir alan bile bulamaması can sıkıntısının bile benden sıkıldığı gibi korkunç bir hisse kapılmama neden oluyor. Şu anda yan tarafta oturan Hollandalı olduğundan şüphelendiğim sarışın hatunu kesip nasıl bu kadar güzel bir kafatasına sahip olduğunu merak etmeden edemiyorum. Bu merak beni o kafatasının mükemmel biçimini bozmaya sevk etse de elbette iç güdülerime yenik düşmüyorum. Niye düşeyim? İçgüdülerine yenik düşecek kadar zayıf mıyım ben? Değilim elbette. Hatta son baktığımda 2 kilo daha ağırdım. Kimse zayıf olduğumu iddia edemez.

Az önce xoxox'lerden yapılmış bir dünya haritası gördüm. Her şey birden aydınlandı. Aslında bu kadar basit her şey. Alalım elimize bir harita ve xoxoxo oynayalım. Gerçi o oyunun Türkçesi SOS'dur ama olsun bu kadar gavurlaşabilirim bence.

Dediğim gibi Selinovski... Can sıkıntısı tuhaf şey."

Hoca Aşkına...

2010-10-12T23:56:00.002+03:00

1991 Eylül'ünde tek şeyi anladım: Artık uzun bir süre için kaldığım evlerin hiçbiri benim evim olmayacak, hepsinde misafirim.

Babamın elinden tutup bahçesinde dikildiğim bu okulda gelecek yedi yıl boyunca 8-4 mesaiye kalacağım da ayrı bir gerçekti elbette. O an için bana fazla bir şey ifade etmedi. Yedi yıl 11 yaşında bir çocuğu tahayyül edebileceğinden çok daha uzun bir süreydi. Bahçesinde dikildiğim okul, gözümde devasa bir yapıydı. Bu yeni şehir tam bir bilinmezdi.

Bir süre sonra şöyle bir şeyi keşfettim. Ev denen minnacık alanlarda kendime ne kadar yer bulamazsam, okul denen mekânda o kadar özgürleşiyordum. Evdekiler ne kadar iterse, okul o kadar çekiyordu. Basit bir denklem tabi... Başka türlüsü düşünülebilirdi, ama benimki böyle oldu.

Evin okul olunca, hoca da ailen oluyor bir nevi. Ben şanslı bir çocuk muydum, bana hep iyileri mi denk geldi, yoksa ben bindiğim son dalı da kesmemek adına kusurlarını hiç mi görmedim, bilmiyorum. Ama ben her dem hocasever bir insan oldum. Onu biliyorum.

Hem ne sevmek... Hani itiraf etmek gerekirse âşık olmaktan hallice. Şimdi efendim akademik bir gelenek olarak hocaya/asistana âşık olmak vardır elbette. Öğrencisiyle evlenen/sevgili olan hocalar benim de çevremde rastladığım vakalar. Hatta yeri gelmişken şöyle bir olay anlatayım size. Ünlü bir matematik hocası vardı benim liseye gittiğim memlekette. Adam özel dersler verirdi evinde üniversiteye hazırlık için. Böyle bir lise son öğrencisine matematik çalıştırırken, gel zaman git zaman bunlar âşık olmuşlar birbirilerine. Eskilerin tabiriyle sevişmeye başlamışlar. Sonra boşandı adam karısından ve bu hatunla evlendi. Sonra şöyle bir şey duyduk, hatun adamın bir daha kız öğrencilere ders vermesini yasaklamış. Yorum yok.

Benim durumumun bununla ilgilisi yok. Benim hocalarım sevgili olup harcayamayacağım kadar değerli benim için. Benimki bir tür huzur bulma mevzusu. Neden bilmiyorum, belki biliyorum söylemiyorum, ama ben bu seçilmiş hocalarımla inanılmaz mutlu oluyorum. Nefes alıyormuşum gibi hissediyorum yanlarında. Normal mi, değil tabii! Ama lütfen kuzum siz söyleyin, nedir normal?

Ben bunu niye mi anlattım? Bilmem...

Yazının hamişi: Bilmeyince yazamıyorum, bilmeyi bekleyince çok uzun sürüyor o bekleyiş. Bilmeden yazmayı deneyeceğim bir süre.

Next on InBetween: Nazire: Fotoğraf Üzerine...

Tık tık tık! Sesim geliyor mu?

2010-10-08T00:48:00.001+03:00

Bu sorunun cevabını bilmiyorum. Geliyor olabilir, gelmiyor da olabilir. Ama daha önemlisi sesim geliyor olsa bile bu durum az sonra söyleyeceklerimin sizin tarafından benim amaçladığım biçimde algılanmasını garanti etmez. Zira iletişimin A (gönderen) -----> (mesaj) B (alıcı) formülünden çok daha karmaşık bir yapı arz ettiği günümüz iletişim kuramlarınca çoktan ortaya koyulmuş durumda.

Mevzunun buraya gelmesinin müsebbibi 24 Eylül 2010'da Ankara'da düzenlenen 27. Bilişim Kurultayı bünyesindeki "Twitter Ne Alem!" başlıklı oturum. Ben, bazı nedenlerle oturuma ancak yarım saat gecikme ile katılabildim. Dolayısıyla konuşmaların başını kaçırdım. Bu bir eksiklik değildi ama. Zira başında konuşanlar ortasında ve sonunda da ne düşündüklerini ifade etme konusunda sıkıntı yaşamadılar. Kaldı ki bir eksiklik söz konusu olsa dahi Ercüment Büyükeşener'in blog yazısı oturumun katılamadığım kısmına dair eksikliğimi giderdi.

Bu yazıda aslında o oturumunda söz alıp yüzüne karşı söylemem gereken, ama kendimi tutamayacağımdan korktuğum için susmayı tercih ettiğim 3 mevzu üzerine konuşmak istiyorum müsadenizle. Üzerinde duracağım iddialar Ankara İletişim Fakültesi'den ve CHP'den Nuran Yıldız tarafından dile getirilmiştir. Bu arada "Twitter Ne Alem!" başlıklı bir oturuma Twitter kullanıcısı bile olmayan birini davet etmek, hadi bunun "iletişim bölümü öğretim üyesi" sıfatına istinaden yapıldığı var sayılırsa böyle bir davete konu hakkında en ufak bir fikri olmadığı hâlde icabet etmek, hadi icabet ettin bari "neymiş bu" diye merak edip ucundan kıyısından bile olsa karıştırmadan oturuma katılmak nasıl bir düşünce yapısının sonucudur bunu bilmiyor, dahası ilgilenmiyorum. Fakat bu bakış açısından yöneltilen eleştirilerin doğrudan hedef aldığı kitlenin bir parçası olarak o eleştirilerin dayandığı mantığı sorguluyorum. Bu sorgulama elbette sadece Nuran Hanım'ı kapsamıyor, zira gayet iyi biliyoruz ki kendisi gibi düşünen bir zümre hâlihazırda mevcut ve bu yazı aslında bu eleştirilere genel bir cevap niteliği taşıyor.

Mevzu çok basit aslında. Nuran Hanım'ın temsil ettiği görüşün Twitter vb. sosyal paylaşım ağlarına yönelttiği 3 temel eleştiri var: 1. Sosyal ağlar gerçek iletişimi baltalamaktadır, 2. Sosyal ağ kullanıcıları yüz yüze ilişkileri tercih etmezler ve bunda başarısızdırlar, ve 3. Sosyal ağlarda hayatlar son derece kurgusal, dolayısıyla sahtedir.

Birinci maddeden başlarsak iletişimin tek tip olabileceği düşüncesi ancak geçmişe yönelik iflağ olmaz bir mazi duygusunun yarattığı bir yanılsamadan ibarettir. Bu düşündeki kişiler genelde "Nerede o eski bayram!", "Ah bizim küçüklüğümüzdeki kış geceleri!" ve türevi yad etme hastalığından muzdariptir. Şimdi sorun şu ki bu kişilere iletişim ancak bir masa etrafında kanlı canlı insanlar bir araya gelip gözlerinin içine bakarak konuşursa mümkün olabilir. Oysa bu koşul ancak ve ancak söz konusu kişilerin fiziksel bir aradalığını sağlar, ama iletişime dair en ufak garanti vermez. Kişiler arası iletişimin birinci kuralı kişilerin benzer anlam dünyasına sahip olmasıdır. Eğer kendi anlam dünyanıza benzer insanlarla karşılaşırsanız iletişimin olabilmesi için fiziksel bir aradalığa gerek yoktur. Bir zamanlar "mektuplaşma gerçek iletişimi öldürüyor" iddiaları ortaya atılmış mıdır bilmiyorum, ama günümüzde iletişim bulduğu her kanaldan kendine yol açmakta ve fiziksel bir aradalığın zorunluluğunu ortadan kaldırmaktadır. Yeter ki kafanıza göre birini bulun!

İkinci iddianın kaynağı Holywood'un dayattığı "bilgisayarı başında sürekli tıkınan şişman, çirkin ve sosyal anlamda soyutlanmış kişi" tipidir. Sosyal paylaşım ağlarını kullanan böyle bir tip olmadığını yadsımak doğru olmaz elbette. Fakat sosyal bir ağda belli bir varlık göstermek için iletişim becerilerinizin ister sanal ister gerçek ortamda gelişkin olması gerekir. İnternet dışındaki hayatında iletişim becerilerinden yoksun bir insanın (amiyane tabirle iki lafı bir araya getiremeyen birinin) internet başında bir iletişim dahisine dönüştüğüne inanabilmek için Superman-Clark Kent ilişkisinin doğruluğunu da kabul etmek lazım gelir. Madde yoktan var olmadığı gibi iletişim yetisi de yoksa yoktur, varsa vardır. Kaldı ki sosyal ağ kullanıcıları fırsat bulduklarında bir araya gelip rakı-balık yapmaktan, iyi hazırlanmış filtre kahvelerini yudumlamaktan ve bence iletişimin temeli olan dedikodudan son derece keyif alırlar. Şahsım adına konuşmam gerekirse sosyal ağlardan tanışıp görüştüğüm kişi sayısı fiziksel olarak varlık gösterdiğim ortamlardan tanıştığım insan sayısına neredeyse eşittir. Hepsinin benim için keyfi başka ve güzeldir.

Kurgusallık ve gerçek hayat karşılaştırmasını kabul etmediğim için üçüncü eleştiriyi ciddiye alamıyorum. Bunun benim için nedeni aşikardır. "Gerçek" göreceli bir kavramdır, kişiden kişiye değişir. Dikkat edin lütfen, "olgu"dan bahsetmiyorum. Olgu, yorumdan bağımsız bir referans noktasıdır. Örneğin iki arabanın çarğışması bir olgudur. Ama suçun kimde olduğu, dolayısıyla "gerçek" iki taraf için farklıdır. Dolayısıyla gerçek kurgusaldır. Kendi kendinizle aranıza ikinci bir kişinin girdiği her alan bence kamusal alandır ve kamusal alan her daim bir kurgu dünyasıdır. Sokağa çıkarken tercih ettiğiniz pantalonun rengi, modeli, saçınızın şekli, duruşunuz, bakışınız ve daha sayamadığım birçok özellik sizi görecek olanlara kendinize dair anlatmaya çalıştığınız "gerçeğin", dolayısıyla kurgunun bir parçasıdır. Sizin kurgunuzun benim için "gerçek" hâlini alması, benim onayımı almasına bağlıdır. Bu onayın kamusal alanda verilmesiyle online olarak verilmesi arasında benim için bir fark kalmamıştır.

Bütün bu itiraz aslında bana son derece mantıklı görünmektedir. İnternet iletişimi bizim için sonradan edinilen, doğasına nüfuz edemediğimiz, hayatımızın bir uzantısı olmaktan ziyade eklentisi gibi duran bir konudur. İnternet iletişimini ve bunun doğasını aslında en iyi değerlendirecek olanlar bunun içine doğup bunu bizim gibi sonradan edinen değil, iletişimin doğal bir parçası olarak gören neslin içinden çıkacak iletişim uzmanlarıdır. Onlar, başta sözünü ettiğim nostaljinin tuzağına düşmeden daha tutarlı bir biçimde, günahıyla sevabıyla sosyal ağları değerlendirme şansına sahip olacaktır diye düşünüyorum.

Son olarak oturum salonuna girip salonun fotoğrafını çeken Ercüment'e o fotoğrafı kaldırmasını söyleyen avukatın ve onu destekleyen Nuran Hanım'ın gerekçe olarak "Ya ben işe 'hastayım' diye yalan söyleyip buraya gelmişsem ve patronum bu fotoğrafı görüp yalanımı anlarsa" demesi gerçek iletişim, samimiyet, kurgusal hayatlar, sahte kimlikler konusunda kesilen ahkamları benim için sıfır noktasına indirmeye zaten yetmiştir. Bunu da not olarak düşmeden edemedim.

Next on Inbetween: Hoca aşkına

Adıyla müsemma...

2010-07-15T23:40:00.003+03:00

-men, -man, -han eklerini içinde barındıran isimler erkek adıymış. Neriman Nerimanov bu nedenle cinsiyetiyle son derece uyum içinde bir ad taşıyormuş. Kudret Hoca, şu kitapta öyle buyurmuş.

Cinsiyetime uygun bir ad taşımamam benim suçum değil elbette. Her şey ailemizdeki karışık ilişkilerin bir sonucu ve annemin halt etmesi. Hikâye kısaca şöyle: Amcamın kızı olunca (ailenin üçüncü kız torunu) babaannemin diğer ikisinde kabarmayan kaynanalık damarı bu torunda kabarmış ve "Bu velede benim adım verilmezse ben yapacağımı bilirim" şeklinde ferman vermiş. Bizimki gibi ailelerde kaynana dediğin gölge hükümet gibi kadın olduğundan, kararına itiraz etmek gelinlerin pek haddine düşmez. Sütannem (uzun ve gereksiz parantez: aslında sütannem değil kendisi. Ama bizde büyük kuzenlerden ikisi süt kardeş olunca ve onlar kendisine sütanne diye hitap etmeye başlayınca ben de kendimi bu furyaya kaptırmışım. Üç amcamdan en büyüğünün karısına cicianne (parantez içi parantezi: kendisine yenge denilmesini sevmez, ondan böyle seslenilsin istemiş), ortancanın karısına sütanne, küçüğün karısına da kendi uydurmamla yinge diyorum.)... Nerede kalmıştık? Hatırladım sütannem. Babaannem kararını açıklayınca sütannem boynunu bükmüş, kuzenimin adı Sultan olmuş. Ailede kızlara böyle iddialı adlar verilmesini hepimizin aslında Medea'nın torunları olmamıza bağlıyorum. Bir de tabii babalarımızın biricik kızlarına âşık olmalarına. Oğullarıyla bu kadar itilaflı, kızlarına bu kadar âşık adamlar görmedim ben.

Bu ad laneti tabi benimle bitmiyor. Benim adım "x"man olunca, annemin yegane kızkardeşi olan teyzem de kendi kızına benden sonra "y"man adını koyuyor. Sonra benim kızkardeşim olunca onun da adının "z"man olması gündeme geliyor. Ben sınıftaki salak "z"man'ı düşündüğüm için can hıraş bu isimlendirmeye karşı çıkıyorum. Aile ikiye bölünüyor. Sonra babam bir akşam gelip "ben hocaya sordum Esra olacak adı" deyince hepimiz susuyoruz. Benim susmamın en önemli sebebi, okulda çok sevdiğim arkadaşımla adaş olacak olması. Kardeş cinsiyetine uygun olmayan bir ad taşıma lanetinden böylece kurtuluyor. Ama gel gör ki bu defa karaktere tamamen zıt bir adla başbaşa kalıyor. Esra: En çabuk. Kim, Esra mı? Ahauhauahau. Güldürmeyin beni.

Cinsiyetine uygun isim taşımayınca içinde biraz erkeklik kalıyor tabi. Böyle bir asilenme. "Ben kimseye boyun eğmem lan" modu. "Gerekirse çocuklarımı keserim" gözüpekliği (geçmişte kesmiş bir örnek olunca tabii iyice gaza geliyor insan. bknz Medea) O derece ki girdiğim doktora yeterlilik sınavında ben nasıl alevlendiysem hocaların bana itiraz etmesine, tez danışmanım dışarı çıktığında "Yavrum ne celalleniyorsun? Dövecektin hocaları." yollu uyarma gereği bile duydu. Oysa bu adla erkek olsam kimse yadırgamayacak bu hâlleri, tavırları. Ama 1,5 metre bir hatunun atarlanması biraz göze batıyor tabi.

Velhasılıkelâm çocuklara isim koyulurken kendini ispat etmesinin beklenilmesi geleneğinin yeniden diriltilmesini istiyorum büyüklerimizden. Hatta çocuk yapacak olursam bu usulü uygulayıp artık ne kadar süre ise o kadar süre çocuğu adsız bırakmayı düşünüyorum. Yeter ki mizacına uygun bir adı olsun evladımın. Benim çektiğim acıları çekmesin. Benim için uygulansaydı bu kural böyle pos bıyıklı, kerli felli bir amcanın adını taşımak yerine mini mini bir ismim olabilirdi. Ne yapalım kısmet değilmiş. Bir başka hayatta belki.

Delireyazmak!

2010-06-28T22:17:00.001+03:00

Ben bugün saat 11.45 civarında delireyazdım.

Mutluluktan delirmek mümkünmüş onu anladım.

Entendantel bir konuşmamızda böyle bir an yaşayabileceğinden söz etmişti ama benim aklım almamıştı doğrusu. Onun için mümkün görünüyordu. Benim için uzak bir ihtimal. Mutluluktan delirmem için bir sebep yoktu. Ben öyle sanıyordum.

Varmış.

Ağlamak istiyorum bağıra bağıra, sarsıla sarsıla, yanımdakilere sarıla sarıla. Sonra o ağlamalardan kontrolsüz kahkahalara geçmek istiyorum. Sonra o kahkahalardan derin derin iç çekmelere ve uzun suskunluklara. Rakı içmek istiyorum, bağır çağır şarkı söylemek istiyorum. Hatta geç olmadıysa saat ben bir koşup gelsem. "Olmaz" mı diyorsunuz, o zaman sizi bir öpsem? Aklıma mukayyet olamıyorum, siz tutsanız biraz, belki söz geçirirsiniz. Şu saat oldu hâlâ geçmedi bu hissiyat. Sabaha çıkmam bu gidişle, serotonin doz aşımından olacak ölümüm. Cesedim güzel olacak sanırım.

Ben bugün saat 11.45 civarında delireyazdım. Hâlen o ince çizgide mücadele ediyorum.

"Çok korkuyorum doktor bey, ya aklımı başıma alırsam?"

Bisikletimi alma, internetime dokunma!

2010-06-07T22:48:00.006+03:00

Çocukluğum sokaklarda geçti benim. En büyük avantajım annemdi. Yaşadığımız yer olan babamın memleketinden sadece yarım saat mesafede bir başka kasabadandı ama her şeyiyle çok farklıydı. O farkı bana da yaşattı. Kız kuzenlerim evlerinde oturup annelerine yardım ederken benim çocukluğum oğlanlarla top peşinde koşturmakla geçti. Sokak aralarında koşturup top peşinde geçen günlerimin arasında bir gün ben bisikleti keşfettim. Aslına bakarsanız bisikletim hep vardı. Ama iki tekerlekli, zincirli bir bisikletin verdiği hazzı okulun hafif eğimli bahçesinden aşağıya kendimi rüzgâra bırakarak ilk keşfettiğimde sanırım 8 yaşında idim. Bir süre arkadaşımın bisikletiyle idare ettim, ama bir gün bisikletçide gördüğüm kırmızı üzerine beyaz boyalı havalı bir BMX'e gönlümü kaptırdım. Dedim ya benim en büyük şansım annemdi. Bisiklet için babamdan izin almama gerek yoktu. Nitekim öyle de oldu. İlk bisikletimi bana annem aldı.

Elinden tutup götürdüm. Bunu istiyorum, dedim. Bu erkek bisikleti gibi, dedi, kız bisikleti mi alsak? Ben bunu istiyorum, dedim. Erkek çocuğundan ne fiziken ne ruhen pek farkım yoktu zaten. "Bin bakayım sürebiliyor musun?" dedi. Sokakta kısa bir tur attım. Geldim yanında durdum. Fiyatı sordu, ben fiyatı duyunca "kesin almayacak" diye geçirdim içimden. Döndü, "Hadi bin git eve, ben de geliyorum" dedi. Mucize böyle bir şeydi.

Erkek kuzenlerimden bile önce bisikletim olmuştu. Hakkını verdim doğrusu. Nereden baksan 4-5 sene sürdüm o bisikleti. Sonra ilk dağ bisikletleri çıktı piyasaya. Benim bisikletimi yenileyecek kimsem yoktu artık ama erkek kuzenlere yeni bisikletlerden alınmıştı. Ben de nasiplendim uzun süre o bisikletlerden. 1996 yazında bir gün mağazaya girdim, arkada duran bisikleti aldım ve dolaşmak için çıktım. Ama amcamın buz mavisi donuk gözlerini üzerimde hissedince bu sefer bir şeylerin ters gideceğini fark ettim. Akşam babam gelince dedi ki, "Artık bisiklete binmeyeceksin. Mağazaya girip bisikleti alma!" Yaşım 16 idi. Onlar kocaman erkeklerdi. Ne derlerse o olurdu ve onlar benim için en doğrusunu bilirlerdi. Bana söz söylemek düşmezdi. Annemin bana armağan ettiği özgürlüğü elimden alan amcamdan hep nefret ettim. Daha sonra nefretin sınırları genişledi, benim için en doğrusunu bildiğini iddia eden ve benim yerime karar almaya kalkan bütün erkeklerden nefret ettim.

Etik olarak, özgürlükler açısından, siyasi açıdan ve daha aklıma gelmeyen birçok perspektiften tartışılabilir internet sansürü. Ama benim için anlamı işte bu kadar basittir. Amcamın benim için neyin doğru olduğuna tek başına karar vermesinden ve beni bisiklete binme özgürlüğünden men etmesinden başka bir şey değildir. O zaman bisikletimin elimden alınmasına direnecek durumda değildim. Şimdi çorbada benim de tuzum olsun istiyorum. Başka bir savunma noktası aramaya gerek duymuyorum: Benim yerime karar verme, internetime dokunma!

İnternet sansürü ile ilgili yazılar:

http://www.sansurekarsiyuruyus.com/
http://sansuresansur.blogspot.com/2010/06/elveda-google.html
http://www.internetgelecegimizdir.com/
http://www.neonebu.com/InternetteSansureHayir.aspx?G=ISH
http://en.rsf.org/turkey-blockage-of-youtube-spreads-to-07-06-2010,37684.html
http://ozguruckanzone.blogspot.com/2010/06/oyunun-kural-baykaln-meyveleri.html
http://www.teakolik.com/google-servislerine-erisim-yasaklandi/
http://www.barisatasoy.com/guncel/google-yasagi-ideolojik-veya-hukuki-degil
http://www.barisatasoy.com/guncel/google-sansuru-evet-google-da-engellenir
http://www.kucukgurme.com/2010/06/yasaklar-kalkana-kadar-size-buradan-ekmek-yok/
http://www.kucukgurme.com/2010/06/internet-yasaklari-nasil-asilir-2/

İnternetime dokunma! (Ozan Tortop'un izniyle: http://friendfeed.com/ozantortop/5b06c4c8/cok-sinirl)

Bir şey söyle!

2010-05-09T17:50:00.000+03:00

"Anneler günün kutlu olsun!"

Ses yok.

Elimde bir demet karanfil. Mor. Adettendir, dedik, kalktık geldik. Geldiğimizden beri oturuyoruz yanı başında, dönüp şöyle yan gözle bile bakmadı. E, bekle bekle nereye kadar. İnsan sinirleniyor bir yerde. Anne, demiş, saygı duymuşuz, böyle mübarek bir günde (mübarek derken? neyse...) kalkmış ayağına kadar gelmişiz. Tamam, pasta börekle (kaldı ki çok güzel su böreği açar aslında ama, inat işte. O tuttu mu oklavayı anca kafana yersin), vaveyla ile karşıla demiyoruz ama insan yerinden şöyle bir kımıldar. Yarım ağız bir merhaba ile olacak iş mi bu? Nuh diyor, peygamber demiyor. Ağzını bıçak açmadan öylece oturuyor.

La havle çekip ben başlıyorum anlatmaya. Konuş, konuş, anlat, anlat... Bitmiyor. Ne çok anlatacağım varmış. Baktım bizimkinde hâlâ ses yok, sinirlendim artık. Eh, sen bilirsin, deyip kalktım.

Karanfilleri kucağına bıraktım. Aynı tepkisizlik... 19 yıl oldu, aynı tepkisizlik. Bir şey söyle be anne!

Teknolojide son nokta!

2010-05-07T19:00:00.000+03:00

Ben görmeyeli, ki görmeyeli de fazla olmadı aslında en son 2009 Mart'ta görmüştüm, cenaze teknolojisi çok gelişmiş. İki gün önce cenaze vesilesi ile memlekete gittim, ki son bir buçuk yılda memlekete dört gidişimden üçü cenaze vesilesiyle olmuştur. Kader kısmet vs. Neyse efendim, sabahın 6.30unda otobüsten indik. Cenaze evine girdik. Bildik bir manzara, sabaha kadar uyumamış hane halkı. Gözler kırmızı, nemli ve hüzünlü. Göz altları çökük ve mor. Sabah yoldan gelecekler için kahvaltı sofrası hazırlanmış, taze demlenen çayın kokusu içeriyi sarmış. Çok tanıdık, çok bildik, çok alışıldık bir durum benim için. Hani neredeyse ev dediğin böyle olurmuş gibi.

Rahmetliyi bir odaya yatırmışlar. Öyle olur. Cenaze bir geceyi evinde geçirir. Bir iki sebebi vardır bunun. Uzaktan gelecekler olabilir. Onlar beklenir. Yahut amcamın babaannem öldüğünde söylediği gibi ölen bir gece daha misafir edilmek istenir evinde. Gece nöbet bekler başında sevdikleri. O gece evin ışıkları hiç sönmez. Sırayla uyur uyuyanlar, huzursuz bir halet-i ruhiye ile. Cenaze odanın ortasına boylu boyunca uzanmış. Üzerine beyaz bir çarşaf örtülmüş. Üstünde bir bıçak... Şişmesin diye. Bir de tabii buz torbaları olur. Çarşafın altından bedenin yanına yerleştirilir. Soğuk tutsun diye.

Bu defa da benzer bir manzara aradım. Lakin bulamadım efendim. Ezberi bozulmuş çocuk gibi oldum. Odaya girdim, kocaman metal bir sandık beni karşıladı. Bu ne! Cenaze muhafaza kutusu. Yeni icadımız. Cenazeyi içine yerleştiriyorsun, fişini takıyorsun, anında eksi 10 derece, üstelik deep-freeze. Kar buz yapmıyor. Buz bulma çilesine son. Mucidi meftanın sevenlerini de düşünmüş. Kutunun baş tarafına bir de pencere yerleştirmiş. Kapağı açmadan yüzünü görme kolaylığı. Dahiyane.

Benim hissiyatım: Allah belanızı versin...

Adını bağışlar mısın, yiğidim?

2010-04-18T01:18:00.002+03:00

Kudret Emiroğlu, Gündelik Hayatımızın Tarihi'nde ''Ad Koymak, Lakap, Soyadı'' başlığı altında bir zamanlar ad koyma ritüellerine, hangi adın neden seçildiğine, ad büyülerine dair adın geçmişinden kısaca bahseder. Ad koymak, vakt-i zamanında son derece önemli bir iştir. Zira ad koyulmaz, hak edilir. Hak edilen ad kişinin şahsına dair en önemli bilgi kaynağıdır. Olası düşmanlar tarafından bilinmesi sakıncalı durumlar yaratabilir: ''Çünkü birine büyü yapabilmenin kapılarından biri adını bilmektir''. Dolayısıyla başlıktaki soru, kişinin tanınması, ün salması ve buna hürmet gösterilmesi durumundan ziyade ''kendi hakkında önemli bir bilginin yabancı biri tarafından öğrenilmek istenmesinin hoş karşılanmayabileceğine'' işaret etmektedir. Hâl böyleyken kimse beni internette açık kimliğimle dolaşmaya ikna edemez. Hele Barış Atasoy'un Friendfeed'de büyücülüğe başlamayı düşündüğünü alenen ifade ettiği şöyle bir dönemde müsade edin de adım bana kalsın.

Tanık olduğum en ateşli takma ad - gerçek ad tartışması, Serdar Kuzuloğlu'nun şu feedinde yaşandı. 5posta, bu feed altında yaşanan tartışmalardan duyduğu rahatsızlığı hem feed altında hem de daha birçok vesile ile blogunda ifade etti. Konuyu kısaca özetlemek gerekirse, gerçek isim taraftarları takma isimle fikir beyan etmenin iki yüzlülük olduğunu, sıkıyorsa kimliği açık edip düşüncenin dile getirilmesi gerektiğini, aksi takdirde ortaya koyulan fikre saygı duymadıklarını ifade ettiler. Haklarıdır saygı duymak lazım. Ancak işin doğasını göz ardı ederek yapılan bu eleştiriler biraz havada kalıyor gibi geliyor bana.

Folklor kavramı hâlen daha zihnimizde köyle, köylüyle ve bunlara dair ürünlerle ilişkilendirilmiş durumdadır. Türkü, folklor olabilir. Geleneksel mutfak, folklor olabilir. Yemeniyi takıp şalvarı giymek folklor olabilir, ama modern hayatın içinde folklorun bir yeri yoktur gibi bir izlenim konuyla yakından ilgili olanlar dışında herkesin zihnindedir. Zira folklorün arkaik bir şey olduğu düşüncesi biz fark etmeden daha küçük yaşlarda bize benimsetilir. Oysa folklor, bir grubun söz konusu olduğu her durumda ve ortamda mevcuttur. Bir araya gelen grup üyeleri küçük ölçekli olarak ''halk''ı, bu halk da kendi folklorunu üretir. İnternet de bir cemaat oluşturması nedeniyle bu durumun dışında kalmaz ve kendi folklorunu üretir. Yeni yazı biçimi, kullanılan duygu belirten ifadeler, hitaplar ve daha birçok öğesi ile takma adlar da internetin ürettiği geniş folklor dünyasının bir parçasıdır.

İnternette takma ad kullanılır. Bu kadar basittir aslında olay. Her saz şairinin adının başına âşık sıfatını eklemesi, her divan şairinin mahlas alması kadar doğal. Çoğu kez mevzu artık ne olduğumuza göre değil, dayatma şeklinde verilen adlarımıza bir alternatif oluşturup ne olduğumuzu daha iyi ifade etmektir. Bir kimlik oluşturmaktır. İnşa edilen kimliğin en önemli parçası olarak, kimliğe uygun bir adın seçilmesi de kaçınılmazdır.

Toplumların çeşitli dönemlerinde takma adlar ya da karakterler düşüncelerin var olan iktidarın gazabına uğramadan ifade edilebilmesi için de kullanılmıştır. Bizim toplulumuzda günümüze kadar gelen önemli karakterlerden bazıları Dadaloğlu, Köroğlu, Karacaoğlan, Nasreddin Hoca'dır. Dadaloğlu, Köroğlu, Nasreddin Hoca bir iktidar eleştirisi aracı olarak kullanılırken, Karacaoğlan cinselliğin ifade edilişinin sözcüsüdür. Halk, ''ben demiyorum, O diyor'' diyerek aslında vebali bunları söylemesi meşru kabul edilen bu karakterlere yükler ama bir taraftanda da söyleyeceğini söylemekten geri kalmaz.

Günümüzde internette takma ad ile yaratılan karakterlerin benim gözümde bundan farkı yoktur. Amaç her ikisinde de düşünceyi daha sansürsüz bir biçimde ifade etmektir. Düşüncenin çekeceği tepkiden ürkmek, iki yüzlülükten ziyade insani bir durumdur. Eğer düşüncenizi açıkladığınız için ayıplanabileceğinizi, dışlanabileceğinizi, saldırıya uğrayabileceğinizi, cezalandırılabileceğinizi biliyorsanız, bu durumda takma ad kullanmayı değil, sizi bu duruma düşürenleri sorgulamak gerekir. Ancak bu sorgunun son derece ütopik olduğunu da kabul etmelidir Her sistem, sadece siyasi sistemleri kast etmiyorum, kendi varlığını korumak üzerine hareket eder ve muhalif sesi bastırır. İşin doğası budur. Ama onun bu baskısına muhalif ses mutlak kendini duyurmanın bir yolunu bularak cevap verir.

Takma adla açıklanan düşünceye saygı duyma mevzusuna gelince... Sanırım burada benim mesleki defarmasyonum devreye giriyor. Ben bir metne baktığımda yazarını en son düşünüyorum. Adını, soyadını, şeklini şemalini, geçmişini şimdisini merak etmiyorum. Daha doğrusu yazardan bana bütün bunları verili bilgi olarak sunmasını beklemiyorum. Neden? Çünkü aradığım bütün cevapların yazıda gizli olduğunu biliyorum. Şimdi şunu kabul etmek lazım, her yazardan bahsetmiyorum. Elbette bir çokluk ve çoklukla birlikte bir kirlilik söz konusu ama el insaf! Nasıl her gerçek isimle yazılan kitabı okumuyorsak, kendimizce bir iyi-kötü ölçütümüz varsa, bu sağduyuyu internette de göstermekten çekinmeyelim. Ne diyordum? Evet, yazı... İyi yazar, gerekli bütün bilgileri yazısında verir: siyasi düşünceleri, yaşam biçimi, geçmişi, şimdisi... E o zaman dahasını neden istiyorum?

Dahasını istemenin altında yatan neden, pek masum değil gibi geliyor bana. Bunlardan ilki takma adla ifade edilen düşünceden haz etmemek. ''Onaylamadığım şeyin ifade edilmesine de karşıyım''. İkincisi haz edilmeyen düşüncenin böylesine kolay bir biçimde ifade edilmesi. Oysa ne güzel bir sansür mekanizmamız vardır herkesin üzerinde, ne gerek var bunu delmeye? Üçüncüsü elitizim. Düşüncenin kendi içinde tutarlılığını aramak yerine, düşüncenin kim tarafından ifade edildiği ile ilgilenmek. ''Merhaba Zuhal Dönmez, Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi mezunuyum, yükseklisansımı Bilkent'te tamamladım. AB proje Koordinasyon Merkezi'nde çalışıyorum. Düşüncelerim budur'' dendiğinde düşünce birden kıymete biniyorsa ben size kısaca bir siktirin gidin demek istiyorum. ''Yok öyle değil'' diyorsan eğer, e o zaman derdin ne? Ben söyleyeceğimi söylemişim, kendimi ortaya koymuşum, nedir bu ısrar, nedir bu burnu büyüklülük? ''Ben adımla yazıyorum, korkmuyorum'' değil onun adı, düzeltelim lütfen, ''ben adımla yazıyorum, sansürlüyorum''dur, zira gördüğüm kadarıyla korkulacak bir şey yazmıyorsunuz zaten.

Velhasılı kelâm, ben adımı bağışlamam. Bağışlamadığım adımla, benim tarafımdan belirlenen kimliğimle internette var olmaya devam ederim. Yarattığım o karakter ile sinir olacağın bütün o yazıları yazarım. Sen ciddiye almaz mısın? Alma canın sağ olsun, yeter ki benim istediğim adla yazma özgürlüğüme halel gelmesin.

Umut'un Rüya'sı ne zaman uyudu, ne zaman uyandı?

2010-04-01T00:47:00.001+03:00

Ölüm bilinmezliği, bir bilenin anlatmazlığı ile edebiyatın her dem en ilgi çeken konularından olmuştur. Ölüm miti, gerek dinî kaynaklarla gerek folklorik söylentilerle beslenir durur. Edebiyat zaman zaman dinî kaynakların zaman zamansa folklorun ürettiklerini yeniden biçimlendirmek suretiyle kendine malzeme yapar. Bunun yakın bir örneği Umut Karacaoğlu'nun Mavi Elbiseli Adam nam öyküsüdür. Öykü, 10 bâbtan oluşuyor. Öykünün kahramanı Rüya adında, adı gibi kendi de bir rüyada olan genç bir kızdır.

Öyküyü özetlemek gerekirse, Rüya o sabah erken saatte bir kabus ile uyanır. Gördüğü kabusta mavi elbiseli bir adam ve kaynayan toprak vardır. Az sonra bir süredir hasta olan dedesinin ölüm haberini veren bir telefon gelir. Rüya'nın gününün geri kalanını bu ölüm haberi şekillendirir. Tek başına sokaklarda dolaşır, cennet ve cehennemi düşünür, dedesinin cenazesine gider, ardından aslında asıl ölenin dedesi değil, kendisi olduğunu anlar.

Öykü, ölümle ilgili dinî ve folklorik anlatılara dayanır ve bunun edebî bir anlatımını sunar. Dinî ve folklorik anlatıma göre ölü, öldüğü sırada aslında ölü olduğunun farkında değildir. Gün boyu kendi cenazesini bir tanık gibi izler, ama bunun kendi cenazesi olduğunun farkında olmaz. Bedeninin evinden alınışını, yıkanışını, kendi için üzülen insanları seyreder, ama bütün bunlara bir anlam veremez. Dinî anlatılarda 'bedenini yıkayanı görür' ifadesine özel bir önem verildiğini söylemek, öykünün gidişatında bir düğümün çözülüşüne katkıda bulunacaktır. Anlatılara göre ölü, toprağa koyulur, üzerine tahtalar dizilir, üstü yeniden toprakla kapatılır. İmam da başından ayrıldıktan sonra ölünün ruhu yeniden bedenine girer ve kabrinde doğrulmaya çalışır. İşte o anda kafası hemen başının üstündeki tahtaya çarpar ve ölü o anda öldüğünü idrak eder.

Öykü, ölü olduğunun okuyucu tarafından anlaşılmaması üzerine kuruludur. Yine de Karacaoğlu, birçok ipucu ile okuyucusuna aslında Rüya'nın o anda yaşamadığını sezdirmek istemektedir. Örneğin ilk ipucu birinci bâbdaki 'gidemeyeceği bir ölü evine davet ediliyordu' cümlesinde gizlidir. Ölen kişi, Rüya'nın dedesi olduğuna göre, Rüya'nın bu eve 'gidememesi' diye bir durum söz konusu değildir. Olsa olsa 'gitmeyeceği' bir ölü evi olabilir bu. Oysa bu imkânsızlık belirten fill kullanımı okura bir engeli hatırlatmak ister gibidir. İkinci bâbdaki ipuçları şu sözlerle verilir: 'Hayalle hakikati, rüyayla gerçeği ayırabilecek durumda değildi. Koskoca bir dünyanın altında kalmıştı. Sabah ezanı bitene dek açmayacaktı gözlerini... ve sonra; bir cenazeye uyanacaktı.' Hayalle hakikati ayıramayacak bir durumda, aslında araftadır Rüya.

Üçüncü bâbda sahilde görürüz Rüya'yı. Kimse yoktur sahilde garip bir biçimde. Rüya yapayalnızdır. 'Her şeyden uzak ve yalnız hissediyordu kendini. Bu sis, sanki her şeyle arasına bir mesafe koymuştu, herkes uzaktı ona, bastığı kaldırımlar ve cenazenin avlusunun önünde gördüğü tanıdık yüzler olmasa, Rüya, sokağın sonuna gelmeden, tüm dünya’nın onu terk ettiğini düşünecekti.'

Dahası sonra göreceğiz ki birilerinin olması da Rüya'yı gördükleri anlamına gelmemektedir. Yedinci bâbda kuzeniyle yaşadığı sahne de bunu gösterir:

'Rüya ona doğru biraz daha yaklaştı. Belki onunla konuşabilir, biraz olsun rahatlardı. Tam bunları düşünürken çocuk çekildi tabutun başından ve kalabalığa doğru ilerledi. Birisi sırtına vurdu geçerken, “aferin oğlum.” Çocuk sıkıntıyla yüzünü buruşturdu, ağlayacaktı.. Rüya, tekrar ona doğru ilerleyecekken, o, cami tuvaletine doğru hızlıca ilerledi ve gözden kayboldu.'

Aynı bâbda eline bir lira sıkıştırdığını sandığı dilenci de görmez onu. Annesi ve kardeşi de yoktur ortalıkta. Gasilhane'ye girdiğinde ne amcası ne babası onun orada oluşuna bir tepki gösterir. Yine babası mezarın başında Rüya'nın dedesi için yazdığı şiiri okurken 'Ufacık bir süre Rüya’ya doğru bak[ar]' ama hiçbir tepki vermeden okumaya devam eder. Kısacası Rüya, yoktur. Bunun dışında bir önemli ip ucu verir Karacaoğlu. Birini öykünün sonunda dikkatsiz okuyucuları için kendi ifşa eder. Cenaze namazı sırasında edilen dua da mevta kadın olduğu için 'mû'mi“Ellahummeğfir lihâzihil meyyit” denir.

Mavi Elbiseli Adam, temel olarak Rüya'nın öldüğü andan öldüğünü idrak ettiği ana kadar geçen süre zarfında yaşadıklarını anlatmaktadır. Muhtelemen Rüya, o sabah, ezandan önce dedesi için yazdığı şiiri okuyup kendini yalnız yaşadığı evinin balkonundan atmıştır. Çok sevdiği, çocukluğunun önemli bir figürü olduğu belli olan hasta dedesini bir hafta önce ziyaret etmiştir. Kuvvetle muhtemeldir ki bu bir hafta içerisinde bir günde dede ölmüştür. Rüya'nın zert zemine çarpmasının ardından bedenini terk eden ruhunun gün içinde yaşayacaklarında birkaç gün önce katıldığı bu cenazenin izleri görülmektedir. Rüya'nın ruhu, ölüm sonrasında ruhun durumu ile ilgili anlatılara uygun olarak kendi ölümünün farkında değildir. Katıldığı cenazeyi dedesinin cenazesi gibi kurgulaması bu yüzdendir. Rüya'ya bu tek günlük süre zarfında tanıyan tek kişi gassaldır. Ölüm sonrası ile ilgili anlatılarda 'sizi yıkayanı görürsünüz' sözü önem arz etmektedir. Öyküde de bir tek gassalın Rüya'yı görmesi bir karşılıklılık olması açısından anlamlıdır. Rüya, onu görür, o Rüya'yı görür. Rüya'nın uyanışı da ölüm sonrası ile ilgili anlatılara uygun olarak bedeninin toprağa girişi ile başlar. Bu kısmını görmeyiz ama muhtemelen Rüya'nın artık mezara girdiği, üstünün örtüldüğü ve yakınların mezarın başından ayrıldığı o anda Rüya'nın ruhu evine, aslında bedenine döner ve Rüya ayağa kalkmak ister. Bu anda kafasını vurduğu tahta öldüğünü idrak etmesini sağlar: 'Her şeyi öylesine bir çırpıda anladı ki, delirecek gibi oldu. Beş kat aşağıda, bedeni, çimlerin üzerinde yatıyordu.'

Rahat! Hazrol! Hizaya gir!

2010-03-01T18:03:00.010+02:00

''Sayın blog yazarı, bugün bir tesadüf eseri bloguna girdim. Üzülerek fark ettim ki Türkçeyi son derece kötü kullanıyorsun. (not:TDK online yazım kılavuzu uyarınca özel isim gibi yazılan dil isimlerine gelen ekler birleşik yazıldığı için ayırmadım) Sözcükleri gündelik hayatta söylediğimiz biçimde yazdığın yetmezmiş gibi eklerle bağlaçları birbirinden ayırmaktan da acizsin. Bu durumda yazı yazmamalı, kendini ifade etmemelisin. Zira yazı, avamın doğal hakkı değil belli bir zümreye belli koşullarda tanınmış bir ayrıcalıktır. Haddini bil!''

Anonim blog yorumu

Henüz yorum yapanlar arasında konuyu bu kadar düzgün olarak ifade edebilenini görmediğimi söylemek isterim. Bir eleştiri getireceksen ''Türkçeyi doğru kullanmıyorsunuz'', ''Türkçeyi katlediyorsunuz'', ''Bağlaç olan 'de' ayrı, ek olan '-de' bitişik yazılır, 'ebenin damında' ise 'de' olmadığı için yazılmaz'' biçimde yorumların ötesinde bu meselenin okuru neden rahatsız ettiğine dair daha somut bir eleştiri bekliyorum. Bu okur grubuna yönelteceğim eleştirilerime geçmeden önce, müsadenizle, yüksek bir Türkçe ile yazdığım ve sayısız (!) insana ulaştığım bu köşede bu lafları hangi sıfatla etme cüretinde bulunduğumu da söyleyeyim de bu konudaki icazetimi baştan alayım. Bendeniz iki dili anadili gibi konuşan, 2001 yılından beri hem kitap hem AB projeleri çevirileri yapan, yayımlanmış (dikkat edin, eğer basılı yayınlardan bahsediliyorsa kullanılması gereken fiil 'yayınlamak' değil, 'yayımlamak'tır) 10 çeviri kitabı bulunan bir çevirmen, aralarında Halide Edib'in bir kitabı da olmak üzere 3 kitabın editörlüğünü yapmış, hâlen biri AB projesi biri alanında dünyaca ünlü profesörlerin bildirilerinden oluşan bir sempozyum kitabı olmak üzere iki ayrı kitabın editörlüğünü yürüten bir editör, Türk edebiyatı bölümünde 160 sayfalık bir yüksek lisans tezi yazmış, bu tezi yazmadan önce Hakkı Devrim'i solda sıfır bırakacak düzeyde titiz bir akademisyenin dil ve yazılı anlatım konusunda rahle-i tedrisinden geçmiş, hâlen bu alanda çalışmalarını doktora düzeyinde sürdüren ve bu kadar uzun bir cümleyi herhangi bir anlam düşüklüğü olmadan yazabilen bir akademisyen adayıyım. Bu kadar sıfat, az sonra edeceğim lafları etme yetkisini bana vermezse -biraz mübalağa ederek söylüyorum- başka da kimseye vermez efendim.

Söz, halkın; yazı, aristokrasinin aracıdır. Söz küçümsenir, yazı yüceltilir. Söz, kahvehanedeki âşığın işidir; yazı, saray meclisindeki şairin işidir. Söz kuralsızdır, eğilir, bükülür, yeniden üretilir. Yazı, kurallıdır, sımsıkı bir cendere içindedir. Sözü nasıl söyleyeceğini sen belirlersin, yazıyı nasıl yazacağını başkaları belirler. Bütün çatışma işte bu ayrılıktan doğar. Okuma-yazmanın artması, matbaanın yazılı metni herkesin erişimine sunması, her söz söyleyebilenin artık yazı da yazabilir olması söz ve yazı arasında başından beri süren bu gerilimi daha da körükler. Yazı yıllardır elinde bulundurduğu iktidarı söze kaptırmamanın, alanının söz tarafından işgalini önlemenin bir yolunu arar durur. Günümüz söz ve yazı arasındaki ayrılığın, yazının belli bir zümreye aidiyetinin artık yıkılmakta olduğu, her söz söyleyenin kelimenin tam anlamıyla artık yazı da yazabildiği bir zamana tekabül etmektedir. ''Söz söylüyorum o zaman yazabilirim de'' artık herkes için mümkün bir önermedir.

Yukarıdaki önermeyi mümkün kılan elbette teknolojidir. Yazının bir ürünü olan teknoloji, yazıyı âdeta sırtından bıçaklamış ve yazının alanını herkese açmıştır. Bugün bir blog açıp ''söz söylemeye'', ''anlatmaya'' başlamak artık sadece bir an meselesidir. Kendi yaşadığım bir örneği vermek gerekirse bir yazıyı Radikal Kitap Eki'nde orasından burasından kırpılmış hâlde yayımlatmak için araya bir tanıdık koyup 4 hafta beklemem gerekirken aynı yazıyı sansüre uğramamış hâlde blogda yayınlamam sadece karar verip ''publish post'' ibaresine tıklamaktan ibaret bir zorluk içerir. Aşılamayacak şey değil.

Bugün okuduğu blogun dilini, anlatımını, içeriğini beğenmediğinde sağ ya da sol üst köşedeki çarpı işaretine basıp sayfayı kapatmak yerine ''olmamış'' demeyi marifet sayanların temel derdinin söz ile yazı arasındaki bu kavgada gizli olduğunu düşünüyorum. Bu kişiler okudukları blogda avamın anlatma aracı olan söze dair ibareler gördükleri zaman, yazının sarsılmaz kurallarının ve iktidarının savunucuları olarak kendilerini saldıraya uğramış varsayıyor ve tüm güçleriyle karşı saldırıya geçiyorlar.

Blog yazarlarının yazdıklarını bastırmak istediklerini hayal edelim bir an. Siminya, ''sexy_baby_angel18@hotmail.com'' başlıklı yazısını, Fevkalade Olağan ''erkeğin kapris eşiği'' adlı ''toğorisini'', Enteldantel ''görükmez canavarları''nı, Fevkalade Olağan ve Enteldantel etek traşı'nda ''barbi inek :))))'' başlıklı msn konuşmalarını, Sami Hazinses ''bana mutluluğun resmini yapsan ne sikime yarar abidin?'' adlı şiirini, Fenasi Kerim ''Japon Küçük Kız Pornoları'' başlıklı incelemesini içeren bir kitabı yayınlatabilirler miydi emin değilim. Umut Karacaoğlu, banka soymadığı gibi blog gibi gereksiz işlere de girmeseydi dil erkinin nispeten onayladığı bir dille yazdığı öykülerini kitap hâline getirebilirdi belki ama muhtemelen üste para vermesi ve kitabın satılmasını beklemesi gerekirdi. Hepsi bu süreçte birçok zorlukla karşılacağı gibi birçoğunun kitabı kapıdan geri çevrilecek, ilk elemeye bile giremeyecekti. Oysa blog, onlara bu süreçlerin hepsini atlayıp doğrudan doğruya okura ulaşma fırsatı verdi. Neyi anlatacaklarına, nasıl anlatacaklarına, ne zaman anlatacaklarına tamamen kendi özgür iradeleriyle karar verdikleri bir platform sağladı internet onlara. Dil aristokratlarının tahammül edemediği de işte tam bu özgürlük durumu, bu denetimsizlik, bu dilediğince ''söz'' söyleme özgürlüğüdür kanımca.

İşin bir boyutu bu denetimsizlik durumu. İkinci boyutu ise -tabirim affola- ama yazıdan anlamama durumu. Bu Hakkı Devrim'den titiz hocamız ''Edebiyat Kuramları'' dersine girdiğinde ilk olarak bize şunu söyledi: ''Bir metinde yazar, hiçbir zaman anlatıcıya eşit değildir. Aynı zamanda yazar, kahramana da eşit değildir''. Yazar, kanlı canlı bir varlıktır. Ama yazmaya başladığı anda orada artık ikinci bir ses vardır, anlatıcı! Anlatıcının sesi, yazarın sesinden farklı bir sestir. Anlatıcı bir kurgunun parçasıdır. O kurguya bağlı olarak hareket eder. Kurguya uygun konuşur. Kurgu, üslubu da belirler. Diğer bir ifade ile anlatıcı ve kahraman kurgunun gerektirdiği biçimde ifade ederler kendilerini. Kurgudaki bu üslubu yazarın gerçek hayattaki anlatımıyla karıştırmamak gerekir, zira ikisi farklıdır.

Siminya, Sami Hazinses, Enteldantel, Fevkalade Olağan, Umut Karacaoğlu ve müstear ad ya da gerçek ad kullanan daha birçok blog yazarı aslında bir anlatıcı karakter yaratmıştır. Bu anlatıcı karakter, yazarın kendisi için belirlediği kurguya uygun hareket eder, ona uygun konulardan bahseder ve ona uygun bir dil kullanır. Siminya kenar mahalle dili kullanmaktan hoşlanır, Sami küfürbazdır, Fevkalade Olağan dili söylediği gibi yazmayı sever, Entendantel'in dili düzgündür ama mantığı çarpılmıştır, Fenasi düzgün bir anlatıcıdır ama konuları sapkındır, Umut da usul usul anlatır ama durduğu noktayı değiştirir durur. Ama bunların hepsi yazınsal alanın karakterleridir ve yazınsal alan çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle Siminya'ya '' 'de''yi ayırmadın'' demek, Sami'yi çok küfretmekle suçlamak, Fevkalade Olağan'ı yazı yazmayı bilmemekle itham etmek, Fenasi'ye ''bu anlatılmaz'' demek, Umut'a böyle anlatılmaz bu öykü demek mantık dışıdır. Okurun görevi neyin nasıl olacağına karar vermek değil, neyin neden böyle yapıldığını, bu üslubun, bu kurgunun, bu içeriğin ardında ulaşılmak istenen hedefin ne olduğunu anlamaya çalışmaktır.

Siminya, bu kadar kurallarını yıktığı dil ile aslında kendi dünyasını belirleyen kurallara karşı çıkmaktadır. Zaten kurallarla dolu, sıkıcı bir dünyayı aynı kurallı cümlelerle anlatırsanız, sıkıcı olmaktan öteye gidemezsiniz. Öte yandan Fenasi gibi zaten kendi başına sarsıcı, hatta yıkıcı bir içerikten söz ediyorsanız deneysel bir dile ihtiyacınız yoktur. En azından dilin kurallar içerisinde kalması malzemenin hazmını kolaylaştırır. Enteldantel ve Umut gibi anlatmak ise derdiniz, o zaman kurguyla oynarsınız dilden ziyade. Ama Enteldantel ve Fevkalade Olağan'ı koyduğunuzda yan yana işte o zaman mizah çıkar ortaya ve mizah, tamamen semantik bir olaydır. Dilin hiç düşünülmeyen anlamları ile düşündürtmeyi gerektirir okuru. Sami, küfrü kullanır. Yazıya küfür girmesi zaten başlı başına bir olaydır.

Bunların hepsi edebiyattır. Yüksek edebiyatın, ''O kadar da mühim değil, Elif Şafak, Orhan Pamuk etc. kitabı değil sonuçta'' iddiası, tahtının sarsılma korkusundandır. Yüksek edebiyat -her neyse o- kendi kuralları dışında edebiyatın, bu kadar denetimsizce icrasından ürkmektedir. Ürksün. Oğuz Atay, Leyla Erbil, Vüs'at O. Bener yazdığında da ürkmüştü. Herkes Tanpınar olmak, Tanpınar gibi yazmak zorunda değil. Tek değerli olan da Tanpınar çizgisinde olan değil.

Bu bolluk içinde her şeyin kaliteli olmasını beklemek elbette hayalperestlik olur. Ama bu bolluk içinde gerçekten iyi olanların da hakkını teslim etmek gerekir. Bir kitabın kötü ya da zevkinize uygun olmadığını anlamanız için genellikle satın almanız gerekir. Oysa bloglar sizi bu zahmetten ve masraftan kurtarır. Bilgisayarınızın ekranında istediğinizi okuyup istemediğinize yüz çevirebileceğiz bir derya deniz sunar size. Hatta dahası kötü kitabın yazarına getiremeyeceğiniz eleştirileri burada blogun yazarına iletebilirsiniz. Ama iletmenin de bir sınırı vardır. Hatta çoğu zaman iletmeye gerek yoktur. Beğenmedim, der ve bir daha okumazsınız olur biter. Ama beğenmediğiniz şeyi kendi istediğiniz şekle sokma çabasının adı diktatörlüktür. Böyle bir özgürlük ortamında pek işe yaramaz. Siz beğenseniz de beğenemeseniz de onlar sizin istemediğiniz o biçimde yazmaya ve birileri onları okumaya devam edecektir. Bu düşünceyi hazmetmeye çalışmak yerinde olacaktır.

Derslerini verdim!

2010-02-19T20:31:00.004+02:00

Bunu kendileri istedi. Hatta bunun için üste para vermeyi bile teklif ettiler. ''İstemez, paranız sizde kalsın. Ben size dersinizi verip giderim'' demek istedim. Ama fakir bir akademisyen adayı olduğumdan diyemedim. Daha ziyade gözlerim parlayarak ''Ne kadar? Ne kadar?'' diye sormak istedim. Ama elbette fakir ama gururlu olduğum için bunu da yapamadım. Vakur bir edâyla boynumu büküp ''istemem yan cebime koy'' tavrını takındım. Koymadı ibneler! Koymadıklarından mütevellit şu dakika itibariyle beş parasızım. Mevzu bu değil ama. Mevzu ders vermek!

İlk dersimi 21 yaşında verdim. 9 yaşında bir velete. Fransız okulunda okuyordu. Birlikte Fransızca çalışıyorduk. Çok eğlenceliydi. 9 yaşında yaramaz bir oğlan çocuğu olduğu için 1,5 saat kıçının üstüne oturtup ders çalıştırmak kolay olmuyordu. Annesi başta gördüğü manzaralar (oğlan kanapenin tepesinde, oğlan odanın öbür ucunda bağrış çağrış bana cevap yetiştiriyor, oğlan amuda kalkmış bana tersten cevap yetiştiriyor) karşısında benim öğretmenliğimden şüphe etse de yazılılardan iyi notlar, öğretmenlerden övgüler geldikçe benim yeteneğim de onaylandı.

Arada başkalarına da ders verdim ama asıl 1,5 yıl bir Fransızca hazırlık öğrencisine ders verdim ki en zevkli deneyimlerimdendi. Hatun Adanalı bir ağanın kızıydı. Annesiyle birlikte yaşıyordu ve daha ilk günden annesi beni hatunun hamisi olarak atadı. Uzun sarı saçları, çingene esmeri teniyle tahmin edeceğiniz gibi son derece tezat oluşuruyordu. Uzun boyluydu ama yine de sivri topuklu ayakkabılar giyerdi. Leopar desenli derin göğüs dekolteli bluzlarından bahsetmiyorum bile. Bunun yanında dönemin fırtınalar estiren dizisi Kurtlar Vadisi'nin tutkunuydu. Ama okuduğu bir kitabı anlatma ödevi verdiğim bir gün bana dönüp ''1984 olur mu?'' dediğinde ağzım açık kalmıştı. 20 yaşındaydı ama çocuk gibiydi. Benimle ödev için pazarlık yapardı. Dersi kaynatmaya çalışırdı, ödevlerini unuturdu. Ama zehir gibiydi. Bir kere anlattığım hiçbir konuyu ikinci kere tekrarlatmadı. Farklı bir aile yapısı vardı elbette. Şiddet, silah, aldatma. Annesi bir gün babamın annemi çok dövüp dövmediğini sormuştu. ''Hayır, babam annemi dövmezdi'' dediğimde inanmakta güçlük çeken bir ifadeyle bakmıştı bana.

En nefrettiğim öğrenci tipi hem çalışmayan hem de aptal olan öğrencilerdir. Hiçbir zekâ pırıltısı göstermeyen insana tahammül edemiyorum. Evet elitistim. Kimse kusura bakmasın. Olmuştu öyle bir aptal öğrencim. Sonunda işin ucunda kendi menfaatim olmasına rağmen yarıda bıraktım dersi. Daha fazla tahammül edemedim. Sonra yeniden ders almak için aradığında ''vermiyorum'' deyip kestirip attım.

Geçen sene ilk kez bir sınıfta ders verdim. YÖK'ün zorunlu Türkçe ve Tarih dersleri vardır. Her üniversite öğrencisi birinci ve ikinci sınıfta bu dersleri alıp tamamlamak zorundadır. Doktora yaptığım üniversitede bu Türkçe dersine girdim bir sınıfın. Topluluk önünde ilk ders verme deneyimim bu oldu. Son derece keyifliydi. İlk dersimde Can Yücel üzerine tez yaptığımı söylediğimde bir öğrencim baygın gözlerle bakıp ''Hocam Can Yücel'in 'Bağlanmayacaksın' diye bir şiiri vardır, ne güzeldir, değil mi?'' deyip iç çektiğinde gülmemek için dudaklarımı ısırmıştım. Bu dersi verirken kendime uygun mesleği seçtiğimi bir kere daha anladım.

Bu ikinci deneyimim. Osmanlıca anlatıyorum bu kez. Karşımdaki topluluk biraz farklı. Yaşını başını almış, bir yerlerde üst düzey mevkilere gelmiş ya da kendi işinin patronu olmuş kişiler var bu defa karşımda. Dikkatli olmak lazım her söylediğinizde. Yüksek bir özdenetim gerektiriyor. 18 yaşındaki öğrenciye vereceğiniz tepkiyi veremezsiniz bunlara. Osmanlıca yazısıyla ilgili şeyleri anlamadıklarında suçu sürekli üstüme alarak kötü yazım yüzünden anlamadıklarını söyledim durdum. Yoksa ''biz beceremiyoruz'' deyip duruyorlar. Yine de keyifli.

Ertelemenin Kitabı (Erteledim yazamadım)

2010-02-12T22:00:00.002+02:00

Gavurcada procrastination, Osmanlıca'da tehir, günümüz Türkçesi'nde ise erteleme denen eylemin kitabını yazmak üzere oturdum bugün bilgisayarımın başına. Bir ara aklımdan ''Aman boş ver, şimdi ne uğraşacaksın bunu yazmakla?'' sorusu geçmedi değil. Nitekim hak verdim kendime. Kitap dediğin yaz yaz bitmez bir şey. Öyle ha deyince ortaya çıkmaz. Kendi kendime yürüttüğüm bu muhakeme sonucunda başlangıçta bazı notlar almaya, kitabı yazma işini ileriki bir zamana ertelemeye karar verdim.

Şimdi ileride kaleme alacağım kitabımın taslak bölümleri üzerinden ilerlesin yazı.

Bölüm I. Kim erteler?
Yapılan araştırmalar (ben kendi çevremde yürüttüm bu araştırmayı, eşe dosta sordum, o cevapları burada yorumlayacağım) erteleme işinin en çok akademik çalışmalar yürütenlerde görüldüğünü ortaya koymaktadır. Araştırmalar sadece akademik çevrede yürütüldüğü için böyle bir sonuç çıkmış olabilir. Lakin araştırmanın diğer çevrelere genişletilmesi ileriki bir tarihe ertelendim. Yine de kendimden son derece emin bir şekilde söyleyebilirim ki durum budur. Doktora yapan arkadaşlara, yeni bitiren şanslılara, bitirip göreve başlamış hocalara sordum. Aldığım cevap hep aynı oldu: ''Ohooo! O da bir şey mi ben bir ay parmağımı kıpırdatmadan yattığımı bilirim'', ''Yığılmış işler dururken pijamalarımı çekip televizyon izlediğim oldu günlerce'' ve benzeri.

Bölüm II. Neden erteler?
a) Mükemmeli yakalama arzusu
Birtakım kendini bilmezlerde mükemmeliyetçilik kusuru bulunur. Bu zat-ı muhteremler sanarlar ki bir işi mükemmel yapmak mümkündür. Bu gaflet içinde ellerindeki işi en mükemmel şekilde yapacakları anı, koşulları, ruh hâlini bekleyip dururlar. Öyle bir an hiç gelmez, o koşullar hiç oluşmaz, o ruh hâline asla bürünülmez. Bu bekleyiş içinde işler ertelendikçe ertelenir.

b) Başarısızlık korkusu
Bir kısım insan kendine güvenmez. Kendine güvenmediği için yapacağı işe de güvenmez. Zaten ortaya koyacağı iş iyi olmayacaktır, zaten başaramayacaktır. Bu düşüncelere gark olan kişi işin başına geçecek hevesi kendinde bulamaz, başaramayacak olduktan sonra yapmanın da bir anlamı yoktur.

c) Götünü yerinden kaldıramama sendromu
Bu gruptaki kişiler çalışma enerjisini kendilerinde bulamazlar. Bütün gün o koltuktan kalkıp bu koltuğa geçer, koltuktan kalkar yatağa yatar, öylece geçirir günleri. Bu gruba dahil olan kişiler genelde ''son dakikada sıkı bir çalışmayla başarısız'' felsefesine inanan kişilerdir.

Bölüm III. Ertelemenin Sonu
Hangi gruba dahil olursa olsun ertelemenin sonu bütün ertelemeciler için aynıdır: paçaları tutuşmuş bir hâlde son âna sıkıştırılmış işi bitirme çabası, uykusuz geçen bir iki gün, sinir stress, panik atak, yetişmeyecek korkuları, ''yemin ederim bundan sonra her şeyi günü gününe yapacam yeter ki bu yetişsin'' duaları. Elbette iş öyle ya da böyle yetişir. İşin bitmesiyle birliktebir rahatlık kaplar ertelemecinin ruhunu. O an çok kararlıdır, o günü dinlenerek geçirecektir ama ertesi sabah mutlaka erkenden kalkıp çalışmaya başlayacaktır. Kendine sözler üstüne sözler verir.

Ertesi sabah saat dokuzda saatin zili çalar. Ertelemeci biraz daha uyumanın iyi bir fikir olduğuna, saatin henüz erken olduğuna kanaat getirip saati kapatır, uyumaya devam eder. Yapılacak işler mi? ''Ohooo, daha çok var abi yapılır elbet''

Çeşit çeşit ben...

2010-01-24T14:51:00.003+02:00

Çeşit çeşit hâli var insanın. Çeşit iyidir gerçi, tek düze olmaktan. Dengeleyebilmek lazım bu çeşitliliği. Ruhsal ve fiziksel çeşitlilik diye ikiye ayrılıyor benimkiler.

Mesela bazen bir bakıyorum, dolma dudaklı oluvermişim. Nasıl oluyor ben de anlamıyorum. Bir sabah uyanıyorum ve kendimi artık dolma dudaklı bir kadın olarak buluyorum. Bir süre devam ediyor bu hâl. Ben de alışıyorum, sonra yavaş yavaş sönüyor dolmalığı o dudakların bildik yüzüme dönüyorum.

Bazen de dolmalık değil de sevgilimin ördek dudağı dediği moda giriyorum. Birdenbire dudaklar ördekleşiyor, benzetmek gibi olmasın Aysun Kayacı gibi bir şey oluyorum. Bu dolma dudaktan daha sık başıma geliyor, etrafın tepkilerinden öyle anlıyorum. Bir de ördek dudak insanlarda parmakların arasına alıp koparma isteği uyandırıyor, bunu da keşfettim. Ördek dudaklarımla daha mutluyum doğrusu.

Bazen yüzüme aptal bir ifade geliyor. Hani nasıl anlatsam, çizgi filmlerde kahramanın kafasına tavayı indirirler de yıldızları saymaya başlar ya, bana da öyle oluyor işte. Sanki yıldız sayar gibi şapşal şapşal bakıyorum tavana. O anda yediğim şok her neyse onun etkisi geçene kadar da çözülmüyorum, öyle kalıyorum. Ben kendimi göremiyorum o anda, malum tavana bakıyorum. Ama anlatanlar komik göründüğünü söylüyorlar, pek eğleniyorlar bu durumla.

Sarhoşluğum da çekilir dert değil benim. Ağzım yüzüm kayıyor, böyle anlamsız bir ifade yerleşiyor yüzüme. Gülmekle ördek dudak arası bir yapıya bürünüyor ağzım, gözler genelde tavana kayıyor. Bir şey değil önümü göremiyorum, yürümek zor oluyor. Neyse ki genelde tek içmiyorum, birileri oluyor yanımda da evimin yolunu bulabiliyorum.

Bir de ruhani çeşitliliklerim var. Bazen kafam çok karışıyor. Bildiğin içinden çıkılmaz bir sarmal hâlini alıyor. Ne yöne dönsem, ne düşünsem olmuyor. Zira düşünmek sadece kafamı biraz daha karıştırmaya neden oluyor. Dünyam alt üst oldu, derler ya, kafam karışınca benim de dünyam tam olarak öyle oluyor. Yüzüm gözüm dağılıyor, ağzım burnum karşıyor. Gören bir bakışta anlıyor bende o günlerde bir sorun olduğunu. Gizlemek mümkün olmuyor.

Bazen düşünmekten kafam büyüyor. Yani ben böyle hissediyorum. Bir şeyi takıyorum kafaya, düşünüyorum da düşünüyorum. Sürekli ama, hiç durmamacasına. Sonra yüzüm minicik kalmış ama kafamın beyin kısmı kocaman olmuş gibi hissediyorum. Taşıyamıyorum, ağır geliyor. Böyle zamanlar için arkadaşım var bir iki tane, biraz anlatınca küçülür gibi oluyor kafam, yeniden taşıyabilir hâle geliyorum kafamı. Ama normal boyutlara inmesi uzun zaman alıyor.

Bazen de tamamen kafasız hissediyorum kendimi. Öyle bir hareket yapıyorum ki 'bunu yapanın omuzlarının üzerine kafası olamaz, saçlarım herhalde öylece duruyorlar orda' diye düşünüyorum. Bu halet-i ruhiyeden çıkmak (bu arada çok seviyorum ben bu tamlamayı) uzun sürüyor. Kendimi aslında benim de herkes gibi kafam olduğuna, yalnız arada bir yanlışlıklar yaptığıma, bunun da kendini imha ile sonuçlanmaması gereken normal bir şey olduğuna inandırmam 45 gün ile 6 ay arası bir zaman alıyor bende. Evet, doğru tahmin ettiğiniz üzere bu süre zarfında kafasız dolaştığım gibi yeniden bir kafam olduğuna ikna olmak için tekrar bir hata yapmamak adına azami çaba sarf ediyorum. İyi haber şu ki henüz başaramadığım olmadı.

Sık sık şaşırıyorum. Kolay şaşırır bir yapım var sanırım. Gözlerim faltaşı denilen büyüklükte açılıyor ve ben avına gözünü dikmiş bir kurbağa gibi öylece karşımdakine bakakalıyorum. Evet, faltaşından ziyade pörtlek gözlü bir kurbağa oluyorum ki, halk arasında kurbaaa da denilen bu yaratıklara ben 'toadily insane' (hazreti google'a sorun göstersin) baskılı tişörtümü 2006 yazında aldığımdan beri hastayım. Bir kurbağa olmak için neler vermezdim! En azından şaşırınca kurbağa olduğumu bilmek güzel.

Bir de bazen -sık sık olmaz ama cidden nadirdir bu anlar ve genelde bahar ve yaz aylarına denk gelir- bana nur iniyor. Bildiğiniz nur iniyor. Işıl ışıl oluyorum, bakanın gözünü alıyorum. Hatta o zamanlar kendi gözümü bile alıyorum, kendime bakamıyorum aynada. Bu yüzden az olmasından memnunum. O hâlimi de seviyorum, yalan yok. Bütün şapşallıklarımın yanında arada bir parlamak hiç fena gelmiyor. Bunun güneşle bağlantılı olması benim yansıtıcı bir varlık olmamla alakalı olabilir tabii. Ay gibi bir şey olabilirim. Henüz keşfedilmedim ama.

Bu çeşitlilik, özellikle bir ikisi üst üste gelince yoruyor tabii beni. Hangi kılığa gireceğimi şaşırıyorum. Bunların üst üste gelmiş hâllerini getirsenize gözünüzün önüne. Kafası karışmış şaşkın bir sütlükahve ya da yüzüne nur inmiş ördek dudaklı bir sütlükahve. Zor oluyor zor, bir ikisini aynı anda tek bünyede toplamak. Yine de çeşit çeşit ben var işte. İyisiyle kötüysüyle seviyorum ben bu benleri, yalan yok. Bazıları bazen çok yorsa da beni, onlar olmasa bende bir renk eksik kalırdı gibi geliyor. Renk renk ben, ne güzel...

Açlık giderilmesi gereken bir güdüdür!

2010-01-20T00:28:00.001+02:00

Umut Karacaoğlu'nun ''Açlık'' adlı öyküsünü çözümleme denemesi

http://www.umutkaracaoglu.com/?p=1247

Engin Bey, öykü dersini anlatırken ''Bir öykünün önce başlığına bakın'' derdi. ''Başlık size ne söylüyor, önce bunu çözmeye çalışın''. Umut Karacaoğlu'nun 3 kısımdan oluşan bu öyküsünde de başlıkla işe başlamak lazım sanırım. Açlık üç bölümün de ortak başlığı. Farklı olan kısmına sonra değineceğim, şimdilik bir farklılık olduğu aklınızın bir kenarında kalsın. Açlık... Başlığı okur okumaz aklıma ilk düşen bedenimizin bizi zorunlu tuttuğu yemek yeme güdüysüydü elbette. Ancak öykü bu kadar basit olamazdı. Diğer bir ifade ile bir adamın açlığını, yeme ihtiyacını anlatamazdı. Bence anlatsa öykü olmazdı.

Bir açlık var öyküde burası kesin. Ama herkesin açlığı farklı bir şeye. İlk öykünün isimsiz kahramanı neye aç? İlk öykünün isimsiz kahramanı bir baba-oğul ilişkisine aç. Babasıyla bir ilişki kuramadığı anlaşılıyor. Mesafeliler. Ayda bir görüşüyorlar. Bir gün bu kayıp, var olmayan, sevgisi olmayan babanın evine gittiğinde babasının öldüğünü anlıyor. Ama bu ölümü kabullenmeye hazır değil. Bu yokluğu belki, ama ölümü asla. Çünkü babanın ölmesi demek, doyurulmamış olan baba-oğul ilişkisinin sonsuza dek doyurulmaması, adamın hep aç kalması demek.

''Serçe’yi bir ay boyunca babam beslemiş ve nereye bilmiyorum, yok olup gitmişti. o, ne isim koymuştu acaba? evinde tek bıraktığı şey serçe’ydi. babamın evini özlemişim...''

Babadan geriye babanın yerini alabilecek bir serçe kalıyor sadece. Bu nedenle serçe babayla özdeşleşiyor ve adamın hayatında önemli bir rol kazanıyor. Baba serçeyle ilişki kurabilmeli. Onunla anlaşabilmeli. Önce kahramanımız oğul olacak sonra baba rolüne o bürünecek ve kendi serçesini büyütecek. Burası önemli. Bundan sonra babalar ve oğullar serçe olarak karşımıza çıkacak. Doğmamış oğluna verebileceği en güzel besinle, kendine ait kuş yemiyle besleyecek. Onunla daha doğmadan ilişki kuracak. Ama bütün bunlar baba serçe cama çarpıp ölünce değişiyor. İsimsiz kahramanımız babasıyla kuramadığı ilişkiyi oğluyla da yanlış kuracak. Babasının ölümüne engel olamadığı gibi oğullarının ölümünün de nedeni olacak. Böylece hep aç kalacak.

http://www.umutkaracaoglu.com/?p=1254

Öykü aynı olayın farklı kahramanları gözünden anlatması üzerine kurgulandığı için bu defa karşımızda anlatıcı olarak isimsiz kahramanımızın karısı var. Karısının gözünden izlediğimizde kahramanımızın durumu daha bir anlaşılmaktadır. Aslında bu bölüm ilk bölümün bütün gizemini ortadan kaldıran bölümdür. Bütün çıplaklığıyla isimsiz kahramanın arızalarını okurun önüne serer. Peki bu ikinci hikayenin açı kimdir? Bu hikayenin açı elbette isimsiz kahramanın karısıdır. Ama onun açlığı bir baba açlığı değildir. Hatta buna tok olduğu söylenebilir. Sonra derece sağlıklı görünmektedir. Onun açlığını yaratan isimsiz kahramanın açlığıdır. Kahramanın kuramadığı ve teker tker öldürdüğü oğul serçeler kadının çocuk sevgisine açlığını doğurur. Kadın aç kalır ve bu açlığa dayanamaz ölür.

''sana son kez yazıyorum günlük. anlatacak gücüm yok. yaşayacak gücüm yok. bu yazıları biri bulup okursa, bilsin ki, yavrumu, kocam öldürdü. kendimi odaya kapadım ve polisi aradım. son yaptığım şey sana yazmak olacak günlük. hoşça kal, aynı pencereden ben de uçacağım.''

http://www.umutkaracaoglu.com/?p=1271

Bu öykünün biyolojik anlamda tek açı işte bu kedidir. Gerçek açlığın zorluğunu yaşayan odur. Tek derdi karnını doyurmaktır. Karnını doyurma yolunda bir adım attığını düşündüğü sırada ölür. Aslında belki artık o da açlığa dayanamamış, bilinçsiz bir ölüme gitmiştir.

''araba, kafatasını parçalayıp asfalta yapıştırdı.

açlığı dinmişti.''

Öykünün ilk başlığının altında ''- aç karnına (ayna önünde) -'' ibaresi yer alır. İkinci başlığın altında ''- tok karnına (ayna ardında) -'' ibaresi vardır. Son bölümde hiçbir ibare yoktur. Neden? Sondan başlayalım. Kedi bu öyküye dahil olamadan, aynanın önüne gelemeden ölecek ve açlığını dindirecek. İsimsiz kahramanın karısı aynanın arkasından bütün olanı izleyecek. Aç kalacak ama kendi seçimiyle ölerek açlığını dindirecek. Aynanın önünde bir tek isimsiz kahramanımız kalacak. Aç ve yaşayan.

İlk okuduğumda ikinci bölümün fazla ipucu verdiğini düşünmüştüm. Ama son bölümle birlikte ikinci bölüm de bu sıralamayla anlam kazandı. Umut Karacaoğlu'nun eline sağlık.

Epikriz: Bir Yazarın Halet-i Ruhiyesinin Raporu

2010-01-04T12:11:00.000+02:00

Bir süre daha izledik alevleri. “Karakterimi o odadan nasıl çıkaracağımı buldum” dedim.

“Nasıl?”

“Odayı yakacağım, hatta bütün binayı”.

“Yangın merdiveni var mı?”.

“Evet var”. (49)

Bir öykü kitabından beni şaşırtmasını beklerim. Herhangi bir biçimde yapabilir bunu. Anlattığı konu ilginç olabilir. Anlatım biçimi farklı olabilir. Öyküye başlayışı ya da öyküyü bitirişi vurucu olabilir. Ama mutlaka beni şaşırtmasını beklerim bir öykü kitabından. Epikriz, gerek anlattıklarıyla gerek onları anlatma biçimiyle uzun süredir beni şaşırtan nadir öykü kitaplarından biri oldu. Epikriz, 1977 doğumlu genç öykü yazarı Tuncay Durmuş’un ilk kitabı olarak Mayıs 2009’da Minima Yayınları’dan çıktı. Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi mezunu olan Durmuş’un daha önce öyküleri Bireylikler, Koridor, Lacivert, Ekin Sanat ve Yazı Hariç gibi edebiyat dergilerinde yayımlanmış. Sanat yaşamı sadece yazmaktan ibaret olmayan Durmuş, daha önce resimle ilgilenmiş ve eserleri çeşitli karma sergilerde yer almış. Artık yazmakla daha ilgili gibi görünüyorsa da yazarın hayatında resmin önemli bir yeri olduğu ve yazma edimini mutlaka bir biçimde resimle bağdaştırmak istediği anlaşılıyor. Daha kitabın kapağını gördüğünüzde bu isteği fark ediyorsunuz. Zira kapağı süsleyen resim de Tuncay Durmuş’a ait 2005 tarihli bir eser.

Resim, sadece yazarın hayatında değil, öykülerinde de önemli bir yer tutuyor. Hemen hemen her öyküde karşımıza bir resim ya da bir ressam çıkıyor. Bazı öyküler başlı başına bir ressam ya da resme adanmış. Örneğin “Oda” bir ressamın öyküsünün anlatıldığı öykülerden biri: “Değişik ülkelerdeki sergilere katıldı. Büyük bir atölye aldı kendine. Geniş pencerelerdeki lekelerin arasına parmağıyla izler çizip, onlara bakıp hayaller kurdu. Yengeçlerin kızıl ve saldırgan oldukları duygusunu arttıran çalışmalarla doldurdu atölyesini.” (39) “Duygu”da karşımıza bir türlü güzelleşemeyen, farklı farklı şekillerde yapılan ama hep çirkin olan bir resim var karşımızda. Okur ister istemez bu resimin ne olursa güzelleşeceğini merak etmeden duramıyor öyküyü okurken.

Öykülerin konusunun yanında anlatımında da resim önemli bir ipucu. Durmuş, öykülerini görselliğe dayandırarak anlatıyor. Bir öyküyü anlatmanın çeşitli yolları vardır. Öyküdeki seslerden bahsedebilirsiniz, kokuları tanımlayabilirsiniz, kahramanın dokunduğunda hissettiklerini ya da sadece duygularını anlatabilirsiniz. Yazar, görselliği tercih etmiş. Âdeta sözcükleriyle resim yapar gibi öyküler kurgulamış. Örneğin “Savaş” adlı öyküsünün girişinde yer alan patlama sahnesi, ilk anda okuyucuda ses imgeleriyle tanımlanacağı izlenimini yaratıyor. Oysa yazar, patlamanın sesinden ziyade neden olduğu hareketler üzerinde durarak okuyucunun önünde sessiz ama hareketli bir sahne canlandırmayı tercih ediyor: “Patlamanın etkisiyle sallanan dolaba tutundu. Ampulleri telaş içinde önlüğünün cebine koyup koridora yöneldi. Kapıdan çıkarken hemşire Ruben’e çarptı.” (59)

Yazarın görselliğin bu kadar üzerinde durmasının bir nedeni de anlattıkları elbette. Sıradan bir öykü üslubunun çok dışına çıkan bir anlatımı var Durmuş’un. Öyküler çoğu yerde halüsinasyonlarla iç içe geçmiş. Bu halüsinasyonlar bütün canlılığıyla beliriyor gözümüzün önünde. Gerçekle gerçek dışının ayrımını yapmak zaman zaman zorlaşıyor. Sınırları belirlemek için sadece bir okuyucu değil, aktif bir okuyucu olmak, bütün dikkati kitaba vermek gerekiyor: “Matador arenadaki turunu tamamlamak üzereydi. Yerimden kalktım. Çıkışa giden merdivenleri tırmanırken sıkıntımın katlandığını hissediyordum. Sıçrayarak uyandım.” (54)

Bütün bu halüsinasyonlar elbette öykünün psikiyatri ile olan yakın ilgisini de kuruyor. Öyküler psikanalitik bir okumaya son derece uygun. Zaten neredeyse her öykümüzde psikiyatrik bir vakayla karşı karşıyayız aslında. Bu nedenle öyküleri okurken aslında büyük psikiyatri koğuşunda elimizde kamerayla dolaşıp her bir hastadan kendi öyküsünü dinliyormuşuz izlenimine kapılıyoruz. Her şey kitabın sonunda yer alan “Sorgu” öyküsünün dönüp dolaşıp o kamerayı kamerana çevirmesiyle berraklaşıyor. “Sorgu” okuyucu için bir anlamda bütün düğümlerin çözüldüğü, bütün öykülerin birbirine bağlandığı tek bir uzun öykü oluyor.

Kitaptaki bu görselliğin yanı sıra bir de öykülerde sürekli tekrarlanan bazı görsel imgelerden söz etmek lazım geliyor. 15 öyküden oluşuyor kitap. Öyküler aslında birbirinden bağımsız. Ancak kitabı okuyup bitirdiğinizde aslında bu öykülerin bu bir iki tema ve birkaç görsel imge vasıtasıyla birbirilerine bağladıklarını görüyorsunuz. Yazar, bu imgelerin okuyucusunun gözünden kaçmasını istememiş olacak ki bu imgeler kalınla yazılarak okura dikkatli olması yönünde âdeta bir işaret verilmiş. Örneğin korku bu temalardan biri. Korku sözcüğü nerede geçse koyu olarak yazılmış. Yazar sanki bize bu öykülerde çok korkan biri olduğunu hatırlatmayı hep istemiş gibi. Balık bir başka nesne sık sık karşımıza çıkan. Balık, bir çeşit yardım çağrısı gibi. Ölümle yaşam arasında sıkışan kahramanların hayata biraz daha tutunabilmeleri için sarıldıkları, günlerce ellerinden bırakmadıkları, sayesinde hayatta kaldıkları nesne, bir anlamda öyküler için yaşamın kaynağı. Odalar var sürekli sıkışılıp kalan, içinden çıkılamayan. Bu odalar kahramanla birlikte okuru da alıyor, içine hapsediyor. Bir tuz var, birilerinin yardımına koşan. Kırmızı bir tuz. Bunun işlevini bulmak okura kalıyor, ama tuz okuru öyküler boyunca yalnız bırakmıyor.

Bunun dışında renkler var sık sık karşımıza çıkan: Mor, sarı, mavi, turuncu, kırmızı. Mor genelede bir beden olarak çıkıyor karşımıza, morarmış, soluksuz kalmış ölmek üzere olan bir beden. Sarı soluk, uzun çöller ve ölümü çağrıştırır bir renk: “Sarı en çok İspanyolca’da sarıya benziyor oysa!” (79). Mavi, bir öyküye adını verecek kadar önemli bir renk. Mavi, çelişkili bir renk. Bir yanıyla sonsuzluğun simgesi, gökyüzü, su, hayat. Diğer yanıyla hastane, hastalık rengi mavi. Öyküler boyunca bu iki uç arasında gidip geliyor mavi, ama yine de en çok hastaneye ait görünüyor.

Anlatımın bir başka özelliği satır aralarına gizlenen ironi. Özellikleri öykü sonlarında karşımıza çıkan ironi, öykünün o ana kadar üzerimizde bırakdığı bütün duyguları silip yerine bir farklı bir duygu bırakıyor. Bu noktada öykülerin genel olarak okurun üzerinde bıraktığı duygudan da söz etmek lazım sanırım. Her okur elbette kendi duygusunu alacaktır öyküden. Her okuyuş nev-i şahsına münhasırdır ve hiçbiri bir diğerine benzemez. Yine de kendi izlenimimi paylaşmam gerekirse bu öykülerde ağır basan en önemli duygunun hüzün olduğunu söyleyebilirim. Büyük duygu patlamalarına yer vermiyor yazar. Sürekli sakin bir hüzün söz konusu alttan alta sezilen. Bu hüzne eşlik eden bir korku var öykülerde. Tahminimce bu hüzün ortada böyle bir korkunun var olmasından kaynaklanıyor. Okur, okuduğu satırlarda böylesine korkan biri varken ona yardım edememenin hüznünü yaşıyor sanırım.

Epikriz, bir anlatıcının halet-i ruhiyesini gözler önüne seren bir öykü kitabı. Birbirine benzemeyen, ama birbirine aslında sımsıkı bağlı olan öyküler okuru halüsinasyonlarla gerçekler arasında ince bir çizgide dolaştırıyor. Farklı anlatımıyla uzun süredir öykücülüğün ihtiyaç duyduğu taze kanı sağlıyor. Son zamanlarda alışılmışın dışında bir öykü okuma deneyimi yaşamak isteyen bütün okurları çağırıyor kitap, hepsine açıyor kapılarını, odalarını, her kahramanının önce tek tek, sonra bir bütün olarak hikâyesine davet ediyor bizleri. Temennim Tuncay Durmuş’un bu kitabıyla sınırlı kalmayıp öykülerinin devamını getirmesi, farklı öyküleriyle okuyucusunun karşısına çıkmasıdır.

Lâl

2009-12-11T14:21:00.004+02:00

Ben uzun süre önce lâl olmaya karar verdim. Hayır, hayır yanlış anladınız. Kırmızı olmadım elbette. Kırmızı anlamına gelen kelime “l'al” diye yazılır, bu “lâl”. Facebook'a, msn'e, gtalk'a bunu koydum, uzun süre de değiştirmedim. Bir arkadaşım “'hamuş' desen anlayacağım, Divân edebiyatında da kullanılır ama lâlliği anlamadım” dedi. Lâl, dilsiz demek, ondan seçtim, dedim. “Neden hamuş değil de lâl?” dedi. Güzel soruydu. Cevabı o zamandan bu zamana değişmedi. Hamuş, suskun demek, ben susamam. Bilirim, ne olursa olsun anlatmak isterim içimdekileri. Suskundan daha güçlü bir kelime, daha güçlü bir sıfat lazım o yüzden bana. Bu yüzden dilimi kökünden kesecek olanı tercih ettim, lâl oldum. Lâl olunca bir şey anlatmam sandım, ama lâlliğin susmak olmadığını da geç fark ettim.

http://gezimanya.blogcu.com/bir-baska-beyoglu-galata-mevlihanesi/1803553

İhsan Oktay Anar'ın Suskunlar adlı kitabı çok uzun süredir elimdeydi. 2007'de çıkar çıkmaz almıştım yanlış hatırlamıyorsam. Birkaç kez başladım ama devamı gelmedi, hep yarım kaldı kitap. Suskunlar ismini Galata Mevlevihanesi'nin içindeki 'Hamuşan' bölümünden alıyor. Hamuşan suskunlar, yani ölüler demek. Mevlevihanedeki mezarlık böyle adlandırılıyor. Adından da anlaşılacağı üzere Galata Mevlevihanesini de anlatıyor kitap ama sadece bunu anlatmıyor her zamanki gibi. Bu sefer kendine konu olarak İstanbul müzisyenlerini seçmiş Anar. Ama belirtmek lazım Klasik Türk Müziği üstadları ve sazları var kitapta. Bölümler Türk müziği makamlarına göre adlandırılmış. Kitabı okurken müzik bilgimin, özellikle Klasik Türk müziği bilgimin bu kadar az olmasına hayıflandım. Çünkü yazarın kurduğu bağlantıları daha iyi kavrayabilmek için bu müziğin ayrıntılarını, hangi makamın nasıl bir havaya tekabül ettiğini bilmek lazım gibi geldi. O anda istedim ki kitapta bir düğme olsun, mesela Dügâh bölümünden önce bu makamda bir parça çalsın, böylece ben de kendimi bu yeni bölümün ruhuna hazırlayabileyim. Ne yazık ki mümkün değildi böyle bir şey. Belki e-readerlarla birlikte hayatımıza girecek olan yeni kitap formatında böyle imkânlar da olur.

Adının aksine kitap son derece sesli aslında. İşinin erbabı birçok müzisyenle dolu. Ama aralarında yedi tanesi var ki, İstanbul'un en iyi müzisyenleri olarak biliniyorlar. Ancak başlarına gelecek felaketten habersizler. Konusuna bu kadar değineceğim. Asıl konuşmak istediğim susmakla ilgili. Susmak ve kör olmak, kitapta karşımıza çıkan iki tema. Eflâtun susuyor yedi şehrin kahinleri kör oluyor. Neden? Mevleviler olunca işin içinde mevzunun da tasavvufla derinden ilgisi var elbette. Hakikati duyan susuyor, kendini sadece o hakikati dinlemeye adıyor. Hakikati gören kör oluyor, hakikatten başkasını artık görmüyor. Kendi lâlliğimi ilan ederken böyle düşünmemiştim elbette. Haddime düşmezdi zaten. Ama ister istemez susmaya karar verdiğimde yaşadıklarımı düşünmeden edemedim. Çok güzel bir cümle vardı kitapta. Şeyh İbrahim Dede, kan revan içinde kalmış Eflâtun'u mevlevihanenin kapısında gördüğünde şöyle der:

“Senin buraya gelmenin sebebi sadece bizim 'Gel' dememiz değil, ayrıca onların sana 'Git' demeleri. Hiç kimseye 'kötüdür' deme. Aslında onlar, bilmeden iyilik eden insanlardır.” (123)

Kendi hâlimi düşünmeden edemedim bu cümleyi okuduğumda. Altı ay önce bana 'Git' diyenleri ve tam o sıralarda bana 'Gel' diyenleri. Beni Eflâtun gibi bir sessizliğe gömmüp sadece benim duyduğum bir ıslığın peşinden, yara bere içinde bir hanenin kapısına getirenleri ve o hanenin içinde beni güler yüzle karşılayıp 'Hoşgeldin' diyenleri. Altı ay önce onlara 'kötüdür' diyordum, şimdi 'ne büyük iyilik etmişler' diyorum. Altı ay önce lâl olmayı bir öfkeden, küskünlükten ötürü istiyordum. Şimdi lâlken duyduklarımı, lâlken anlattıklarımı görüp seviniyorum. Altı ay önce kırık döküktü hakikat, anlamsızdı. Şimdi bütün oldu, anlamını buldu. Altı ay önce ben ben değildim, şimdi ben hiç olmadığım kadar benim.

Bazen kitapta bir cümle okuruz. Basit bir cümledir. Yazar yazdığını bile unutmuştur belki. Ama okuyan için başka anlama gelir. Bazen bir cümle okuyanı olduğu noktadan bir başka noktaya taşır. Bazen bir cümle, sadece bir cümle değildir. Tıpkı bazen dilini bile kesmenin anlatmaya engel olamayacağı gibi.

A tribute to 5 Posta

2009-11-30T20:21:00.001+02:00

Benim hayatımda, gerçi eminim sadece benim hayatımda değil herkesin hayatında böyledir ama ben özellikle hissederim bunu, birileri bir şeylere vesile olur. Mesela edebiyatta doktora yapmama vesile olan lisans üçüncü sınıfta dersini aldığım bir sosyoloji hocasıydı. O dersi almama vesile olan da yakın bir arkadaşımdı. Hem o dersi almış olmaktan hem de ilerleyen zamanlarda uğraş olarak kendime edebiyatı seçmiş olmaktan hiç pişman olmadım. Hayatımda önemli dönüm noktalarını tutan bu insanlar her daim farklı bir yere sahip oldu benim zihnimde. Hayatımdan, en azından günlük yaşamımdan çıkıp gitmelerine rağmen bendeki izlerini korudum.

İnternetle olan maceramda böyle başladı sayılır. Yani bir biçimde internet kullanıcısıydım elbette. Ama son derece acemi ve temel düzeyde bir kullanıcıydım. Mail kontrol ediyor, hepimiz için fenomen haline gelen ekşi sözlüğü takip ediyordum. Msn ile ilişkim bile sınırlı düzeydeydi. Ta ki bir gün ekşi sözlüğün son frame'inde '5 posta' başlığını görene kadar. Merakla tıkladığımı hatırlıyorum. Son okuduğum entry'de şu yazıyordu:

mevzuya nefis bir pozisyondan yakla$an blog, takipcisiyiz..
ayrica yazar amcanin först kılas bir ruh hastasi oldugunu tespit ettim kisa zamanda..
sezai ikilitre, 19.04.2008 23:32

"Först kılas ruh hastası" beni çarpan tam olarak bu ifade oldu. Bir yerde bir ruh hastası varsa, orada farklı bir şeyler var demektir. Orada genel geçer kaynaklardan, sıradan kitaplardan, alışılmış kişilerden öğrenemeyeceklerinizi size sunan biri var demektir. Bir yerde ruh hastası varsa, orada eğlence var demektir. Nitekim talimat almış Alice gibi kendi beyaz tavşanımın ardından gittim. O linke tıkladım ve kendimi Harikalar Diyarı'nda buluverdim.

İlk okuduğum blog, 5 Posta'ydı. Uzun süre sessiz bir okuyucusu oldum. İlk yorumumu yazmam 'Mustafa' filmi vesilesiyle oldu. Ardından başka yorumlar geldi. 5 Posta'dan yola çıkıp başka blogları keşfettim. Onlardan zıplayıp daha başkalarına gittim. Zamanının büyük kısmını bilgisayar başında geçirmek zorunda olan ben için yeni bir alan açılmıştı önümde. Facebook'tan sonra ilk sosyal medya grubuna da yine Fenasi yüzünden girdim. Fenasi benim beyaz tavşanımdı, parmağını uzatıp 'gel' dediği her yere peşinden gittim. 5 Posta Sosyal Tesisleri bir süre sonra sona erdi, sona ermeden az önce ben çıktım. Ama iyi deneyimdi. Bilmediğim bu karanlık diyarda bebek adımlarıyla yol alıyordum.

Ardından Fenasi twitter'a girdi. Uzun süre uzaktan izledim. Gerçi minik tavşanım çoktan ortalara çıkmış gelmem için davetkâr danslar ediyordu. Sonunda peşinden deliğe atladım ve kendimi twitter'ın içinde buldum. Her zamanki gibi ilk tepkim korkmak oldu. Twitter deryasında bir hiçtim ve bu hiçliğimle ne yapacağımı hiç bilmiyordum. Bu deryaya kadar peşinden geldiğim, gösterdiği delikten içeri süzüldüğüm ve tanıdığım tek adam olan Fenasi'ye sığındım. Sağolsun, yol gösterme konusunda hiçbir zaman ketum davranmadı. Sorularımı tek tek yanıtladığı gibi sormadan işin kolaylıklarını da söyledi.

Uzun süre sonra bugün aklımı bir süredir kurcalayan, yine işaretini beyaz tavşanımdan aldığım Friend Feed'e nihayet girdim. İlk tepkim bir sütlü kahve klasiğiydi. Korktum. Yine Fenasi'ye sığındım. Bu defa teknik bir arıza nedeniyle yanımda olamadığı için girdiğim gibi çıktım Friend Feed'den. :) Tavşanımı göremeyince duramıyordum, bunu anladım. Bu defa Qaos yardım etti. Farkında olmadan tavşanım oldu. Ama konumuz bu değil.

Bugün bir başka tesadüf yaşandı. Friend Feed'e girdiğim gün Fenasi blogunda bu blogtan bahsetti. Blogu açıp-ki yeni bir yazı olduğu için zaten yeterince heyecanlıydım-kendi blogumun adını bir anda karşımda görünce, bir süre ekrana boş boş baktım. Bütün bu süreç gözümün önünden en klasik tabiriyle film şeridi gibi geçti. Blog camiasıyla beni tanıştıran, en az birkaç kez artık yazmak istediğimi söylediğim ve sonunda yazmama aslında sebep olan adam, beyaz tavşanım, benden bahsetmişti.

Herkesin kendince bir teşekkür etme yöntemi vardır. Benimki de böyle olsun.

Ses

2009-11-28T22:56:00.001+02:00

Bir odanın içinde açtı gözlerini. Sade döşenmiş bir odaydı. Mavi bir ışık hakimdi. Annesi bir koltuğun üzerinde oturmuştu. Üzerinde mavi bir sabahlık, başında beyaz bir yemeni vardı. Amcasının kızı annesinin sağ yanındaki koltukta oturuyordu. Yengesi sol tarafındaydı. Odada neşeli bir hava vardı. Yavaş yavaş ayıldı, kendine geldi. Sesler anlam kazanmaya başladı. Önce bir uğultu gibi duyduğu sesin aslında kaset çalardan geldiğini anladı bir süre sonra. Kasetteki ses annesinin sesiydi. ''Ah, yenge ne çok gülmüştük sen bunu dediğinde'' dedi amcasının kızı yüzünde ışıl ışıl bir gülümsemeyle. ''Sorma'' dedi annesi. ''Cidden çok gülmüştük.'' Ardından ağız dolusu bir kahkaha patlattı. Kasetten sürekli annesinin yaşamının çeşitli anlarına dair sesleri geliyordu. Bazen kahkaha atıyor, bazen kızıyor, bazen azarlıyordu kasetten gelen ses. Bir köşede durmuş sesini çıkarmadan olan biteni izliyordu. Üçü kasetten duydukları üzerine öyle ateşli sohbet ediyorlardı ki aralarına girmeye cesaret edemedi. Hem pek mutlu görünüyorlardı bu halleriyle, araya girmek bu mutluluğu bozmak gibi geldi ona. Uzandığı koltuktan kalmadan, hiç kıpırdamadan sessiz sedasız onları izledi. Seslerinin, gülüşlerinin onu sarıp sarmalamasına izin verdi. En çok annesinin sesine, annesinin kahkasına kulak kesildi. En çok onu duydu, dinledi. Yavaş yavaş anlamsızlaştı sesler. Uyku yeniden gözlerine çökmeye başladı. Bir süre sonra kendinden geçti.

Bir odanın içinde açtı gözlerini. Sade döşenmiş bir odaydı. Kırmızı bir ışık hakimdi. Odada büyük bir boşluk vardı. İçi hüzünle doldu.

Sıkılınca yapılan bir şey vardı, ne oldu ona?

2009-11-25T11:49:00.009+02:00

Bugün neredeyse bir hafta oldu. Bir haftadır el ense vaziyette yatıyorum. Başlangıçta iyiydi tabi. İlgi de üzerimdeydi, ohhh! Gelsin çorbalar gitsin meyve suları derken günümü gün ediyordum. Fakat bu ilgi aynı oranda sürmedi. Evin yegane ortağı 'seninle mi uğracağım'a gelen bazı sözler sarf etmeye, isteklerime aynı ivedilikle cevap vermemeye başladı. Bütün bunlara 'iyileşmedin mi sen? sanki daha iyisin' sorgulamaları da eklendi. Can sıkıcı bir hâl almaya başladı bu iş.

Can sıkıcı demişken benimde 24 saat kıçımın üstünde kah oturmaktan kah yatmaktan canım sıkılmaya başladı ufaktan. O zaman aklıma geldi bu soru. Ben canım sıkılınca ne yapıyordum? Mutlaka bir şey yapıyordum ama ne yapıyordum, vallaha unuttum. 3 gündür düşünüyorum. Çeşitli şeyler geldi tabi aklıma. Mesela kitap okumak. Cık! Canım sıkıldı diye kitap okuduğum görülmüş değildir. Kitap okuyorsam canımın sıkıntısından değil öyle istediğim için olur. Gerçi artık bir isteğin ötesinde bir tür zorunluluk kardeşim kitap okumak. Sıkıysa okuma. O tez kendi kendini yazar mı sanıyorsun? Lakin uzun zaman var şöyle ağız tadıyla bir kitapta okuyamadım. Aklımdan binlerce kitap geçiyor, birini alıp başla değil mi? Yok ben kitaplara bakıyorum kitaplar bana, öylece geçip gidiyor günler.

http://mikeinel.deviantart.com/art/Bored-60695930

Televizyon izlemek var bir de. Ama gündüz vakti televizyon izlemek can sıkıntısına deva değil, başlı başlına bir can sıkıntısı nedeni. Kendimi kaptırayım, güzel güzel izleyeyim canımın sıkıntısı geçsin istiyorum ama nerde. Teyzelerin sesleri kulağı tırmalıyor, her bir program kendi vasatlığıyla daha da sıkıyor beni. Oysa ben çok iyi bir televizyon izleyicisiyimdir. Başına geçtim mi top atsan kulağımın dibinde yine de duymam. Ekrana kitlenir, ağzımın kenarından salyalar akarak seyrederim o anda ekranda olan görüntüyü. Evde ne kıyametler kopmuştur çocukluğumda ve hatta büyüklüğümde seslendiklerinde cevap vermediğim için televizyon izlerken. Neyse artık bu bile deva değil derdime.

Bir de sıkılınca hayal kurarım ben. Hatta gün içinde yeterince kuramıyorum diye akşam olunca biraz erken yatar, uykum gelene kadar hayal kurarım. Renkli bir dünya gerçekten. İnsanın sıkıntısını da oldukça hafifletiyor. Gel gör ki bir haftadır yatar konumda olmaktan hayal kurma gücümü de fazla zorlamış olmalıyım ki artık kuracak bir hayal de gelmiyor aklıma. Resmen hayalleri tükettim. 'Bunu kurmuştum', 'bunu daha bu sabah hayal ettim', 'aman bu hayalden sıkıldım' diye diye kendimi hayalsiz ortada kalakalmış buldum.

Kitap okuyamıyorum, televizyon izleyemiyorum, hayal kuramıyorum. Çok eminim kardeşim ben sıkılınca bir şey yapıyordum, sıkıntım geçiyordu. Ama neydi o şey, onu bulamıyorum.

Olmasaydım şaşardım!

2009-11-20T18:55:00.005+02:00

Evet, olmasaydım şaşardım ki sağolsun bünyem beni şaşırtmadı. Evet efendim günümüzün modası domuz gribinden ben de kendime düşen payı aldım. Bir süredir son derece yoğun bir tempoyla çalışıyorum. Çeviri bittikten sonra projelerle ilgili işler çıkıyor. Kendimi ordan oraya savrulurken buluyorum. Bulgaristan, Kayseri, Kocaeli, Makedonya... Makedonya bütün bu işlerin neredeyse son ayağıydı. Kitabın editi bitmişti. Bildiri hazırlanmıştı. Makedonya'ya gidilip sunulmuştu bile. Havaalanında yapılacak son işlere göz atıyordum. Bir tanıtım yazısı ve edit edilecek iki yazı kalmıştı geriye. Bugün için yapar bitiririm diye hesaplıyordum. Gel gör ki bütün planlar suya düştü.

Dün gece gelip güzel bir duş aldım. Amacım ayaklarımı uzatıp biraz keyif çatmaktı. Saat 2de başlayan yolculuk maceramız 9.30da ancak bitmişti. Yeniden evde olmanın huzuru içindeydim, ama bütün bu rehavetin içinde yaklaşmakta olan felaketi göremedim elbette. Duşun ardından metabolizmam birdenbire çöküverdi. Önce ateşim yükseldi, öksürük krizlerine tutuldum, kustum, kemiklerim ağrımaya başladı. Sonra biraz rahatlar gibi oldum. Lakin gel gör ki gece uyumak mümkün olmadı. Yattıktan bir iki saat sonra uyandım. Uyumak mümkün değildi. Her tarafım ağrıyordu. Yatak dar oldu bana. Kalkıp odaya geçmekten başka seçeneğim kalmadı. Sabaha kadar yarı uykulu, yarı uyanık, bir üşüyüp bir yanarak bir sağa bir sola döndüm durdum. Son dönemlerde geçerdiğim en kötü gecelerden biriydi. Rüyalar ve halüsinasyonlar birbirine girdi. Sabah ilk iş doktora gittim. Yapılan testleri görünce doktor 'domuz gribi değilsiniz, ama kan testi sonuçlarınız çok benziyor' dedi. Dayadı ilaçları. Bol sıvı, bol vitamin, bol dinlenme, dedi, başka da bir şey demedi.

Sabahtan beri yatıyorum. Kah ateşleniyor kah terliyorum. Dün geceyle kıyas kabul edilmez derecede iyiyim elbette. İlaçlar işe yaradı. Gel gör ki düşünmeden edemiyorum. Böyle bulduğum her mikrobu kapmak zorunda mıyım ben? Her sene mutlaka bir defa yorgan döşek yatarım böyle. Üstelik işlerimin tam da sonuna gelmişken ya da çıkıp gidilecek bir yerler varken olur bu. Misal kardeşim bugün asistanlığa kabul edildi, akşamında gidip sudem'de bir şeyler içecektik. Ne var ki bırak dışarı çıkmayı, kardeş korkudan yanıma bile gelemiyor. Böyle de talihsizim işte.

"Talihsiz Serüvenler Dizisi" gibi bir hayatımız var bizim. Çok uygun bir filmdir bizim hayatı anlatmak için. Zaten bir o uygundur bir de Yeşilçam'ın o ağlak filmleri. Bazen birileriyle oturup denk geldiğimizde insanlar 'Yok artık, bu kadar da olmaz' der, filmin gerçekliğini eleştirir. Böyle anlarda 'Olmuşu var canım, buradan almaz mısın?' dememek için zor tutarım kendimi. İşin tuhafı bütün felaketlerine rağmen bir taraftan da fena halde yolunda giden bir hayat bizimkisi. Bir yönünü anlatıyorsun tam bir yürek paralayıcı hikâye, diğer yönünü anlatıyorsun tam bir başarı öyküsü. Bu ikisi nasıl oluyor da yan yana geliyor ben de anlamıyorum. Ama bir biçimde geliyor işte. Zaten Balık burcuyum, ömrüm ruhsal anlamda iki uçta gidip gelmekte geçiyor, hayatımın da bundan bu derece etkilenmesi tuhaf şey doğrusu.

Vehasılı kelam, gerçekten olmasaydım şaşardım ey okuyucu!

Bir Hikâyenin Sonu

2009-10-31T15:08:00.007+02:00

Dün gece 1.30 gibi nihayet bitirdim çeviriyi. Üzerinde çevirmen sıfatıyla adımın yazdığı son kitabın yayınlanma tarihi 2004. Beş sene ara vermişim bu işe. Bu beş senelik arada iki çeviri girişimim oldu ama ikisi de başlamadan sona erdi. Bırak çevirmeyi, çevirmeye teşebbüs bile etmedim. Bu kitabı da çok süründürdüm elimde itiraf etmem gerekirse. Şanslıyım ki iyi bir editörüm var, geçen Eylül ayında teslim etmek üzere aldığım kitabı 2009 Kasım ayında teslim etmeme laf etmedi. Ben kendime onun bana kızdığından daha çok kızdım bütün bu süre içinde.

Ama yapacak bir şey yoktu. Daha önce kiminde ismim yazan kiminde adsız kahraman olduğum ona yakın kitap çevirmiş olmama rağmen bu defa kendimde o cesareti bulamadım. Yazdığım her cümle kırık dökük gibiydi. Olmuyor hissinden bir türlü kurtulamadım. Mükemmel olmayacaksa hiç olmasın düşüncesine saplandım kaldım. Sonra nasıl oldu da cesaretimi
toplayıp bilgisayarın başına oturdum, cümleler klavyeden Türkçe dökülmeye başladı bilmiyorum. Aslında bilmiyorum demek kendime haksızlık. Biliyorum elbette. Son beş yıldır olduğu hâlden başka bir hâle dönüşmemle ilgili bütün bunlar.

Mükemmele ulaşamayacağın gerçeğiyle işe başlamak hiç fena olmuyor. Ne yaparsan yap mükemmele ulaşamıyorsun. O zaman mükemmel için çabalamayı bırakman gerektiğini, başkasından mükemmel olmasını beklemezken kendinden mükemmeli hiç beklememen gerektiğini anlıyorsun. Eh mükemmel olmasa da bir şeyler yapmak, sonuç olarak bir şeyler yapmak, yol almak anlamına geliyor.

Sonra ya hep ya hiççilikten uzak durmak gerekiyor. Ya bir oturuşta 300 küsür sayfanın tamamını çeviririm ya da hiç çevirmem. Mantıklı değil tabi. Sen de kabul ediyorsun ama bir biçimde bunun sana engel olmasına engel olamıyorsun. 'Ne yapsan kârdır'ı anladığın zaman hayat ve işler kolaylaşıyor. Önce bir paragraf bile çevirmek zor geliyordu. Zaten bitmeyecekti, zaten hayatta bugün 5 sayfa çevirmeyi başaramazdım vs. Kendimi en azından bir paragraf çevirmenin bile bir iş olduğuna ikna etmem kolay olmadı. Bir paragraf bir paragraftır... Devamı geldi.

Bütün hayatının çeviriye endeksli gitmek zorunda olmadığını idrak etmen gerekiyor bir de. 'Çeviri yapmam lazım' ifadesi bunun istediğinde başından kalkabileceğin, yarıda bırakabileceğin, biraz erteleyebileceğin bir iş olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Böyle bir baskı üzerinde olmadığında iş yapmak kolaylaşıyor. Daha bir istekle oturuyorsun her defasında çevirinin başına. Misal bu çeviri aslında geçen haftasonu bitebilirdi. Ani bir dürtüyle İstanbul'a gitme kararı almasaydım.

Gelelim işin haz boyutuna. Uzun zaman var ki bunu unutmuşum. Oysa üzerinde adım yazmadığı hâlde çevirdiğim ilk kitabı rafta gördüğümde yaşadığım sevinci anlatamam. Sonra bir de üzerinde adım yazanları gördüm ki onun verdiği haz tarif edilmezdi. tuhaf meslek çevirmenlik. Ben birçok nedenle çok kafa yoruyorum, yormak zorundayım bu işe. Sonuçta vardığım kanı şu ki kim ne derse desin, işin içinde mutlaka bir yaratıcılık ve bir sahiplenme durumu var. Yazar nasıl yazdığını sahipleniyor ve onun yaratıcısı oluyorsa, çeviri kitabın çevrilen dildeki sahibi ve yaratıcısı da çevirmen oluyor. İyi bir çevirmen olmanın hazzı da sırrı da burada gizli sanırım. Çeviri sürecinde çok söylendim, dır dır ettim ama şu anda içim kıpır kıpır. Yapmayacağım bir daha, diye büyük büyük sözler bile ettim ama şimdi bundan sonra ne çevirsem diye bakınıyor gözlerim.

Velhasıl açıkça belli oldu ki ben bu işten ömür boyu kurtulamayacağım. Bundan sonra kendime sonu yazılacak başka hikâyeler arayıp bulacağım.

Biblo

2009-10-21T19:33:00.006+03:00

Önce başı gövdeden ayırdı. Ardından sırasıyla kolları ve bacakları gövdeye bağlayan kasları kesti. Onları da gövdeden ayırınca geriye dikdörtgenimsi bir form kaldı. Önce kesik başın geride bıraktığı boşluktan sol kola doğru, sonra yine aynı boşluktan başlayıp sağ kola doğru kesti. Dikdörtgenimsi formun iki yanına derin iki yarık açtı. Yarıklarla birlikte ortaya çıkan kaburgaları özel bir testere ile yatay olarak biçti. Başın olması gereken boşluktan tutarak elleriyle gövdenin alt ve üst kısımlarını birbirinden ayırdı. İç organlar ortaya döküldü, kalp, akciğer, dalak, bağırsaklar... Bu kan deryası içine ellerini daldırdı. Bütün o iç organların, damar ve kas yığınlarının altında aradığını buldu. Biraz önce parçalarına ayırdığı vücudun küçük bir prototipiydi bu. Bu minyatür bedeni eline aldı. Islak bir bezle üzerindeki kanı temizledi. Alt ve üst kirpiklerinin birleştiği noktalardan neşterle bir kesik atarak kapalı göz kapaklarını açtı. Hafif kaymış durumdaki gözlerini eliyle düzelti. Gözlerine dimdik, delici bir bakış yerleştirdi. Hiç ayrılmayacakmış gibi sımsıkı kapalı duran dudaklarının arasına da aynı neşterle bir çizgi çizdi. Dudaklarına, bakanın için ısıtan bir tebessüm yerleştirdi, hatta aradan hafifçe dişlerinin görünmesine izin verdi. Otursun mu, dikilsin mi karar verememişti. Sonra bütün güzelliğinin her an görülebilmesi için dikilmesine karar verdi. Bacaklarını rahatça ayakta durabileceği biçime soktu. Kollarını iki yanına sallandırdı. Sonra sertleşip ebedi halini alması için minyatür bedeni masasının üstüne bıraktı. Bu arada biraz önce dağıttıklarını toplamaya başladı. Getirdiği büyük çöp poşetine başı, kolları, bacakları ve gövdeden arda kalanı doldurdu. Etrafa sıçrayan kan damlalarını sildi. İşini bitirip masanın başına döndüğünde minyatür bedenin istediği biçimde sertleştiğini gördü. Şimdi buna bir yer bulmak gerekti. Odanın içine şöyle bir göz gezdirdi: Çalışma masası, kitap, masa lambası, ikinci masa, kitap, kitap, masanın üzerinde duran pano, önünde kitap, kitap, kitap, sandık, üzerinde asılmayı bekleyen tablolar, hasır sepet, ıvır zıvır, kitap, kitap, kitap, köşedeki raf, oradan buradan alınan hatıra eşyalar, çerçeveler, fotoğraflar, hemen altında yerden rafa kadar... Nereye koyacağını bulmuştu, içi huzur doldu.

Çevirmen aşka düştüğünde...

2009-10-21T19:26:00.005+03:00

Çevirmen, aşka düştüğünde ne yapar? Metni karşısında gördüğü o ilk anda ne hisseder? Satırların üzerinde gezerken gözleri, aklı ne söyler? Çevirmen aşka düştüğünde, ama gerçekten aşka düştüğünde ne yapar?

"Here the rose keeps on translating itself, auto-translating automatically, in trance; there is no way to translate a rose."

Çevirmen gerçekten aşka düştüğünde hiçbir şey yapamaz. Metnin karşısında büyülenir kalır. Kalem oynatamaz, tuşa basamaz. En basit sözcükler bile yitirir karşılıklarını. Anlam büyüdükçe büyür, içinden çıkılmaz, başı sonu tutulmaz bir hal alır. Çevirmen aşka düştüğünde çeviremez, lâl olur.

"For otherwise the rest would be silence and how now can we bare the silence in this clutter of metaphors currently cultivating, tumbling endlessly?"

Aşka düşülen metnin her bir sözcüğü ateşin pervaneyi çektiği gibi çeker çevirmeni kendine. Çevirmen bilir ki, çevirmek de çevirmemek de aynı derecede ölümcül, ama çevirmemek imkansız, çevirmeye direnmek faydasızdır.

"There is violence and murder and blood, inevitably…A terrible scene of diversion and rape that repeats over and over again…I retreat with no intention: there is no point in resistance."

Geriye dönüp baktığında çevirmen pişmanlıktan ibaret kalacaktır. Çevirmeye direndiği, çevirmeden edemediği metnin kırık dökük, parçalanmış bedeni yatmaktadır satırların arasında. Her karşılığın eksik, her denemenin yetersiz kaldığını bile bile, sevdiğini kendi eliyle ölüme gönderdiğini göre göre yaşanan o kanlı süreçten geriye talan edilmiş bir metin kalacaktır sadece.

Çevirmen aşka düştüğünde ne yapar? Çevirmen aşka düştüğünde çeviremez, lâl olur ve hatırladıkça ağlar.

"The remembrance is always that of sorrow, of pain and defeat; but nonetheless you cannot escape or reject or deny or spare the rose that in its emptiness posits itself with utter enmity, with the malignant venom of pure love."

Rakip Doğanlar: Okur ve Çevirmen

2009-10-21T19:23:00.004+03:00

Pek az okur pek az çevirmeni sever, beğenir, takdir eder. Pek çok okur birçok çevirmeni beğenmez, yetersiz bulur, öteler. Okur ile çevirmen arasındaki bu gerilimli ilişkinin nedeni, aynı zamanda ikisinin bir arada bulunmasını zorunlu kılandır: yazar. Dil bilmez okur için dilini bilmediği yazara ulaşmanın tek aracı çevirmendir. Bazı okurların bazı dilleri bilmesi bu savı çürütmez. Her okur için dili bilinmeyen bir yazar ve o yazara ulaşılmak için kullanılan bir çevirmen mutlaka söz konusudur. Oysa bir yazara çevirmen üzerinden ulaşmak okur için tarifsiz bir acı kaynağıdır.

Okur ki -yazarın sadık aşığıdır- en güçlü rakibi çevirmene -ki yazarın aslında ilişki içinde olduğudur- muhtaçtır. Onun gözü yazarından başkasını görmezken, yazarı aslında her satırında kendisine ihanet eden bir hainle birliktedir. Sadık okur, aşk nesnesine yapılan ihaneti satır satır okurken elinden bir şey gelmez. Çevirmen yazarın cümlelerine sözcük sözcük dokunup, metni satır satır soyup dökerken bütün sinsiliğiyle okura bir bakış atar.

Okur ile çevirmenin rakipliğinin sona ermesinin tek koşulu, okurun çevirmene DE aşık olmasıdır. Aşık olduğu yazarın metnini aşık olduğu çevirmenin kaleminden okuyan okur için ihanet değil, olsa olsa bir paylaşım söz konusudur. O ki dünyanın en mutlu okurudur, nadirdir.

Yazar ile Çevirmen Arasındaki Çekimin Karşı Konulamazlığı Üzerine...

2009-10-19T15:53:00.003+03:00

Yazar ile çevirmen arasında bir ilişki olduğu nasıl yadsınamaz bir olguysa, bu ilişkinin karşı konulmaz bir çekime dayandığı olgusu da aynı biçimde inkar edilmez bir gerçektir. Çevirmen açısından bakıldığında bu çekimin kaynağı, hayran olunan yazarın kelimelerini bir de kendi dilinde söyleme ihtiyacı, bastırılmaz arzusudur. Çevirmen, kim ne derse desin, eğer aklına koymuşsa, o yazarı çevirecektir. Çevirdiği her cümle, çevirmene yazara dokunmanın hazzını yaşatacaktır. Kelime kelime, cümle cümle, paragraf paragraf yapıtı çevirecek, sonunda yapıtı bitirip tüketecek, doyuma ulaşacaktır. Üretici olduğu kadar tüketici de olan bu eylemin sonunda çevirmen yazarın yeni bir yapıtına, hatta belki başka bir yazarın yapıtına vurulacak, bu defa onun peşinden sürüklenmeye, günler geceler boyunca o yapıtı fethetmeye adayacaktır kendini.

Ne yazık ki yazarın bu sömürücü eyleme direnme imkanı elinden uzun süre önce alınmıştır. Yazar ve yapıtı, bu istilanın nesnesi olmaya mahkumdur. Yazar, içten içe bilmektedir ki çevirmene mahkumdur. Elinden gelmez çevirmenle ilişki kurmamak. Üstelik karşı konulmaz bir cazibesi vardır bu durumun. Yazar egosunu besleyen bir sonuç söz konusudur. Fakat yazar bilmektedir ki, bir çevirmenle kurulacak ilişki mutlaka ihanete uğrayacağını bilerek birine bağlanmayı gerektirir. Yazar-çevirmen ilişkisinin doğasında vardır bu ihanet. Yazar, bir önkabul ile başlar bu ilişkiye. İhanet ne kadar acı verici olsa da ilişkinin cazibesidir her daim baskın çıkan. Yazar kendini çevirmene emanet eder fazla direnmeden. İhaneti görmemezlikten gelip ortaya çıkanın sağladığı doyum duygusuyla avunmaya çalışır.

Hey çevirmen! Kimsin sen?

2009-10-19T15:51:00.004+03:00

"I can't figure it out...you wanna be like me, or you wanna be me?" (The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford) diye sordu yazar çevirmene. Çevirmen, suskun baktı sadece. Sahi ne olmak istiyordu? Yazar olmak, yazar gibi olmak ya da sadece çevirmen olmak? Aslında cevabı kendinde gizli bir sorunun muhatabı ve esasen hiç de kafa karıştırmayan bir durumun ortasında olduğunun son derece farkında olmakla birlikte görmemek için bakmıyordu. Başı eğik, bütün haşmetiyle önünde dikilen yazarın gölgesinde dururken zihninde cevabı vermek için en uygun zamanı kestirmeye çalışıyordu. Yazarın böbürlenmeleri, kendi özgünlüğü üzerine sözleri, tek hakikatin kendisi olduğu konusundaki bencilliğine aldırmadı... Söylemenin bir anlamı yoktu, söylemedi.

Yazarın Yaşamışlığı Çevirmenin Kuramsallığı Üzerine

2009-10-19T15:46:00.005+03:00

Hangi yazar kendi yaşamından ilham almaz? İster en büyük isimlere ister kıyıda köşede kalmışlara bakın göreceksiniz ki her yazar kendi yaşamından ilham alarak oturur yazı masasının başına ve elinde olmaksızın, belki de bile isteye başvurur bu en önemli kaynağa. Anlaşılan odur ki, yazar hem yaşar hem de yazı aracılığıyla yeniden üretmek vesilesiyle yaşadığını bir kere daha deneyimler. Böylece sadece yaşamakla kalmayıp yaşadığını dillendirmek suretiyle neredeyse iki kere yaşamaktadır hayatını.

Oysa çevirmen tamamen yoksundur bu deneyimden. Sadece bir araçtan ibaret olan çevirmen, belki tam da Selin S.'ın ''Zaman Farkı ya da Zamanımız Var mı? Çevirmek, Çevirememek ve Çevrilmek Üzerine Sadakatsizlik Odaklı Bir Bakış'' adlı yazısında belirttiği üzere zamansızlıktan dolayı yoksundur yaşanmışlıktan. Kendisine bir dakika bile çok görülen, yetişemeyen, yetişememe duygusuyla tüm varlığı kaplanan çevirmen (S., 1), çevirmekten yaşamaya fırsat bulamaz. Bu nedenledir ki bir çevirmenin yaşamı, farazi durumlardan ibarettir. Çevirmen, mütemadiyen farz eder. Çevirdiği yazar ne tecrübe etmiş ne yaşamışsa çevirme eylemi aracılığıyla aynı deneyimi paylaştığını farz eder. Fakat çevirme eyleminin sonsuzluğa uzanan bir döngü olması sebebiyle, kendi hayatını deneyimleme ve dillendirme fırsatını asla yakalayamayacak, kağıt üzerinde, sözcükler arasında, bilgisayar ekranı karşısında, masa başında, evin içinde vs. kalmaya mahkum olacak, lakin en ilginci bununla yetinebilecek, bundan haz alacak, dahası fazlasını talep etmeyecek, çevirmekle tatmin olacaktır.

Ucu tutulacak ip

2009-10-18T20:55:00.005+03:00

Uzun süre açıp açmamakta kararsız kaldım. Daha açarken bir sürü sorun yaşadım. Şöyle havalı, fiyakalı bir adres düşündüm bulamadım. Bulduklarımın benden önce bulunduğunu fark ettim. Denemelerimde tuturduğumda açtım. Bu defa orasıyla burasıyla oynamaktan bir şey yapamadım. Oynadım durdum, oynadım durdum. Sonra beğenmedim sildim. Blogger'dan sildim ama aklımdan silemedim. Önüme gelen herkese bundan bahsettim. Yetmedi akıl danıştım, yetmedi... yok burası yalan oldu bu kadarı yetti. Kimsenin bir şey dediği yoktu zaten, kendi kendimi yedim durdum. Dün yeniden denedim. Bu defa sorgulamadım fazla, en sade gördüğüm temayı ve nicke en uygun fotoyu bulup koydum. Önceki denemelerimden bir adım öteye giderek tutup izlediğim blogları da sıraladım. Sonra sıra geldi ilk yazıyı yazmaya. Evirdim çevirdim olmadı, doluya koydum almadı boşa koydum dolmadı. 'Merhaba' desem kime diyeceğim ortada okuyucu yok. Demesem yine de bu dolmasını umduğum boşluğa ayıp olur gibi. Bir öykü geldi aklıma anlatılacak, tamam ama ben öykücü de değilim ki... Bu da çare olmadı. Sonunda 'ha gayret!' deyip geçtim tuşların başına kurmadan, kurgulamadan aklımdan geleni yazmaya başladım. Bu nasıl bir blog olur inan yok bir fikrim. Hâlâ neresinden tutacağımı bilemiyorum ipin ucunu. Eğer bu girizgahı beğenir de okumaya devam edersen birlikte görürüz bu işin sonunun nereye varacağını. Şimdilik sadece orada birinin olduğunu düşünerek karalıyorum.